Χάρτης πορείας

H πρόοδος και η επιτυχία μας στη ζωή αυξάνουν ανάλογα με το βαθμό της ευελιξίας που επιδεικνύουμε όταν βρισκόμαστε σε κρίση παρά με το βαθμό στον οποίο έχουμε καταφέρει να παραμένουμε ανέγγιχτοι από τις προκλήσεις. Τις στιγμές αυτές η ευτυχία δεν είναι μέτρο της ύπαρξής μας. Η ανθεκτικότητα όμως είναι.

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι η ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε δημιουργικά και να ξεπερνάμε δύσκολες καταστάσεις. ‘Απαιτεί’ συνδυασμό γνωστικών και συμπεριφορικών επιλογών που μας επιτρέπουν να επιβιώσουμε και να βρίσκουμε λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν. Είναι όμως η ανθεκτικότητα κάτι που μαθαίνεται και τι εργαλεία χρειάζεται να έχουμε για να την ψυχική μας επιβίωση;

Η επιδίωξη ενός ουσιαστικού στόχου παρόλο που μπορεί να συνεπάγεται άγχος και πόνο βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα φέρνει νόημα, αίσθηση πληρότητας και εσωτερικής δύναμης.  Αυτοί που έχουν ένα «γιατί» για να ζουν, μπορούν να αντέξουν σχεδόν οποιοδήποτε «πώς».

Η γνωστική ευελιξία είναι ένα χαρακτηριστικό των ανθεκτικών ανθρώπων. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, η αποδοχή της πραγματικότητας της κατάστασής μας, ακόμα και αν αυτή η κατάσταση είναι επώδυνη, είναι αυτό που θα μας βοηθήσει να προχωρήσουμε και να βρούμε λύση. Η αποφυγή και η άρνηση -αν και είναι οι πιο συνηθισμένες αντιπαραγωγικές στρατηγικές αντιμετώπισης- μας βοηθάνε προσωρινά αλλά τελικά εμποδίζουν την ανάπτυξή μας.  Ο τρόπος που νοηματοδοτούμε τα γεγονότα ακόμα και οι εικόνες που φτιάχνουμε στο μυαλό μας θα καθορίσουν το συναίσθημα και τη συμπεριφορά μας. Οι άνθρωποι είμαστε καλοί να δίνουμε μεγαλύτερη σημασία στα άσχημα που μας συμβαίνουν και όχι στα καλά. Οι ανθεκτικοί άνθρωποι επιλέγουν πιο προσεκτικά που στρέφουν την προσοχή τους.

Η συνειδητοποίηση, η παραδοχή πως ο πόνος και η απώλεια είναι μέρος της ζωής. Όλοι μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με δοκιμασίες και βάσανα. Αυτή η συνειδητοποίηση μας βοηθάει να μην αισθανόμαστε μόνοι. 

Η φροντίδα του εαυτού μας, η ικανοποίηση των αναγκών μας, ο χώρος που θα δώσουμε στα συναισθήματά μας και η συμμετοχή σε δραστηριότητες που μας δίνουν ευχαρίστηση θα μας βοηθήσει να ξανασταθούμε πιο γρήγορα στα πόδια μας.

Αυτό όμως που θα μας βοηθήσει πολύ και είναι κάτι που οι ψυχοθεραπευτές λέμε συχνά είναι το υποστηρικτικό πλαίσιο. Ένα δίκτυο ανθρώπων που βρίσκεται ή έχει βρεθεί σε παρόμοια θέση και θα περάσουμε μαζί τη δυσκολία για να βρεθούμε στην απέναντι όχθη.

Η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο προσωπική υπόθεση όπως πιστεύουμε οι περισσότεροι, αλλά, θέμα μιας κοινωνίας, μιας χώρας και αυτό γιατί το να μην βλέπουμε τον εαυτό μας να εκπροσωπείται στην κοινωνία είναι καταστροφικό για την ανθεκτικότητά μας. Το να αισθανόμαστε πως δεν ανήκουμε, δεν ακουγόμαστε, δεν μας βλέπουν είναι οδυνηρό και μειωτικό. Γιατί είναι σημαντικό μια χώρα να είναι ανθεκτική και με γρήγορα αντανακλαστικά; Γιατί επιτρέπει στους πολίτες να έρχονται σε επαφή με τις πηγές στήριξής τους πιο γρήγορα και να στηρίξει καλύτερα τους πιο ευάλωτους ανθρώπους.

Οι άνθρωποι δεν αντιδρούμε το ίδιο στα τραυματικά και αγχωτικά συμβάντα. Το κλειδί είναι να εντοπίσουμε τρόπους που είναι πιθανόν να λειτουργούν σωστά για εμάς ως μέρος της δικής μας προσωπικής στρατηγικής. To ζητούμενο δεν είναι να μην ξαναπέσουμε.
Το ζητούμενο είναι να ξέρουμε τους τρόπους να ξανασηκωθούμε.

Αγαπητή Ψ – Εκείνη & εγώ

“Πριν λίγο καιρό πέθανε η μητέρα μιας παιδικής μου φίλης. Ήταν ένας εξαιρετικός άνθρωπος που μικρή έλεγα γιατί να μην είναι έτσι και η δική μου μητέρα. Δεν είναι μόνο πως στεναχωρήθηκα πολύ μου έχει βγει στην επιφάνεια όλο το θέμα που έχω με τη δική μου μητέρα. Έχω την αίσθηση πως δεν με συμπαθεί. Πάντα το ένιωθα αυτό. Έχω κάνει φοβερές υπερβάσεις για να υπάρχει μια επικοινωνία χωρίς να καταλήγει σε τσακωμό. Δεν της έχω ζητήσει τίποτα άλλο εκτός από μια σχέση μητέρας-κόρης. Το ξέρω πως είναι μεγάλο θέμα και ντρέπομαι που ακόμα ασχολούμαι με αυτό αλλά νομίζω πως θα με απασχολεί για πάντα. Τόσο δύσκολο είναι να φτιάξει κάπως κάποια στιγμή;” 

Ένα από τα θέματα που αργά ή γρήγορα έρχονται σε μια ψυχοθεραπευτική συνεδρία είναι και η σχέση μας με τη μητέρα μας. Συνήθως είναι και το θέμα που μας παίρνει λίγο περισσότερο χρόνο από τα υπόλοιπα και πάντα έχουμε τη μεγάλη προσδοκία να το λύσουμε και να το φτιάξουμε -για τον καθένα φαντάζομαι πως αυτό σημαίνει κάτι διαφορετικό-.

Προσωπικά η λέξη που χρησιμοποιώ για την “επίλυση-φτιάξιμο” δικών μου στενών σχέσεων είναι “τακτοποίηση”. Βρίσκω πως έχει μικρότερο ψυχολογικό βάρος, μικρότερες προσδοκίες και άρα μικρότερη απογοήτευση. Μου δίνει και την αίσθηση πως έχω και εγώ λόγο και έλεγχο για την εξέλιξη μιας ισότιμης και ενήλικης σχέσης.

Τι σημαίνει να έχουμε μια ενήλικη σχέση με τη μητέρα μας; Μια πλευρά αυτής της ενήλικης σχέσης είναι να πενθήσουμε όχι μόνο τη σχέση που δεν είχαμε μαζί της μεγαλώνοντας αλλά και να παραιτηθούμε από το είδος της σχέσης που ελπίζουμε στο τώρα. Λες πως “δεν ζητάς τίποτα άλλο εκτός από μια σχέση”, αλλά το αίτημά σου δεν ξέρω εάν είναι τόσο απλό μιας και φαντάζομαι πως έχεις ένα συγκεκριμένο είδος σχέσης στο μυαλό σου.

Μια σχέση όπου εκείνη θα καταλαβαίνει τον πόνο σου, θα σου επικυρώνει πάντα και με γενναιοδωρία τα συναισθήματά σου, θα αναλάβει όλη την ευθύνη για τις μεταξύ σας δυσκολίες, θα σου ζητήσει συγγνώμη για τα λάθη που έχει κάνει, θα σε συμπαθεί και θα σε αποδέχεται έτσι όπως ακριβώς είσαι. Δηλαδή θα είναι ένας άλλος άνθρωπος. Εάν θέλεις μια σχέση με τη μητέρα που έχεις, θα χρειαστεί να αφήσεις πίσω τη μητέρα που εύχεσαι να είχες.

Το να πενθήσεις για αυτή την απώλεια της σχέσης σας είναι δύσκολο. Έχει πόνο, θυμό, ματαίωση αλλά και μεγάλη εξέλιξη. Βασικά θα δεις πώς η ενήλικη εκδοχή σου παίζει ρόλο στη συνεχιζόμενη μεταξύ σας ένταση μιας και ίσως καταφέρεις και πλέον τη δεις όχι σαν μητέρα, αλλά σαν γυναίκα, με τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της. Οι δικές της ελλείψεις δεν έχουν να κάνουν με σένα. Θα χρειαστεί να γίνεις εσύ μητέρα του εαυτού σου, η μητέρα που είχες φανταστεί, και αυτό θα γίνει όταν μάθεις να σε φροντίζεις, να σε ακούς, να σε συμπαθείς, να σε αποδέχεσαι και να μη σε ταλαιπωρείς.

Μαντεύω την ένσταση που θα έχεις αν διαβάζεις τα παραπάνω: “γιατί να πρέπει να κάνω εγώ όλη αυτή τη δουλειά; γιατί όχι εκείνη;” Τη δουλειά την κάνουμε για να είμαστε εμείς καλά. Εάν επωφεληθεί και κάποιος άλλος, δεν πειράζει. 

κουτί πρώτων βοηθειών

Η Brittany Long Olsen είναι σκιτσογράφος και κομικογράφος και τα τελευταία 10 χρόνια φτιάχνει αυτοβιογραφικά κόμικς. Το πρώτο της μυθιστόρημα “DENDON: One Year and One Half in Tokyo”, κέρδισε το βραβείο AML 2015 στην κατηγορία των κόμικς. Περισσότερα μπορείτε να βρείτε στο comicdiaries.com όπου δημοσιεύει ιστορίες από την καθημερινότητά της με τον σύζυγό της και τον σκύλο τους τον Jetpack.

Εδώ, μπορείτε να δείτε το κόμικ για την Washington Post όπου μας δείχνει τι περιέχει το κουτί πρώτων βοηθειών που έχει φτιάξει για τις μέρες που αισθάνεται πεσμένη ψυχολογικά. Πρόκειται για μικρά βήματα που έχετε διαβάσει και άλλες φορές από εδώ. Τα εργαλεία λοιπόν που χρησιμοποιεί είναι ο υποστηρικτικός τρόπος που μιλάει στον εαυτό της. Της υπενθυμίζει τις δυνατότητές της και πόσα έχει καταφέρει μέχρι τώρα. Θυμάται το υποστηρικτικό πλαίσιο που έχει και πόσο νοιάζονται για εκείνη. Το κουτί έχει ακόμα μια λίστα με δραστηριότητες που την καθησυχάζουν και την ηρεμούν και κάποια βιντεάκια που ξέρει πως θα την κάνουν να γελάσει.

Ένας απ’τους ασφαλέστερους και πιο γρήγορους τρόπους για να ξανακερδίσει κάποιος την ισορροπία του και την ευτυχία του είναι να κοιτάζει και να φροντίζει τον εαυτό του, τις ανάγκες του και τις δουλειές του. Tα μικρά βήματα -ο τρόπος που μιλάμε στον εαυτό μας, αυτά που διαβάζουμε, αυτά που ακούμε, οι άνθρωποι που συναναστρεφόμαστε- είναι που κάνουν τη διαφορά και αλλάζουν την καθημερινότητά μας προς το καλύτερο.

Το συναίσθημα του 2021

Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων μας είναι να τα αναγνωρίζουμε και να τα ονομάζουμε.  Ήταν αναμενόμενο να βρεθεί αυτή η λέξη που θα ονομάζει και θα περιγράφει το συναίσθημα που αρκετοί βιώσαμε και βιώνουμε. Ο γνωστός σε όλους Adam Grant, εντόπισε τη λέξη που περιγράφει τη συναισθηματική κατάσταση που επικρατεί λόγω της πανδημίας. Δεν είναι ούτε εξάντληση ούτε κατάθλιψη, λέει. “Το languishing είναι μια αίσθηση στασιμότητας και κενού. Είναι το κενό μεταξύ κατάθλιψης και άνθησης. Η απουσία ευεξίας. Είναι η κατάσταση που μπορεί να εξασθενήσει το κίνητρό μας και την εστίασή μας. Μπορεί να είναι το κυρίαρχο συναίσθημα του 2021”. 

Μιας που το μέγεθος της ευτυχίας μας εξαρτάται άμεσα και από τις σκέψεις μας και από το νόημα που δίνουμε σ’αυτά που μας συμβαίνουν, μπορούμε αν θέλουμε να επιλέξουμε να θυμηθούμε τον ψυχαναλυτή Masud Khan. Αυτή την αίσθηση απάθειας, την έλλειψη σκοπού και κατεύθυνσης την είχε ορίσει όχι ως κενό ή ψυχολογική κάμψη, αλλά ως το απαραίτητο διάστημα “αγρανάπαυσης” που χρειαζόμαστε πριν το όργωμα, τη σπορά και τη συγκομιδή της νέας μας καλλιέργειας. Το 2021 μάλλον θα είναι “languishing” λόγω της αβεβαιότητας που εξακολουθεί να επικρατεί. Όμως, κάτω από την επιφάνεια ίσως δημιουργείται ένας νέος εαυτός που ακόμα δεν μπορούμε να δούμε. 

Αγαπητή Ψ – Δεν είμαι αυτά που μου προσάπτουν

“Πριν λίγο καιρό στην εταιρεία που εργάζομαι έγιναν οι ετήσιες αξιολογήσεις και έχω προβληματιστεί και εκνευριστεί. Ο προϊστάμενός μου, μου ανέφερε πως κάποιες φορές συμπεριφέρομαι απότομα, αλαζονικά και έχω την τάση να υποτιμάω τους συναδέλφους μου. Όταν τον ρώτησα να μου πει περισσότερες λεπτομέρειες και συγκεκριμένα γεγονότα για να καταλάβω καλύτερα, επικαλέστηκε την ανωνυμία και δεν ήθελε να μου πει περισσότερα. Είναι μια καλή δουλειά και με ενδιαφέρει η εξέλιξή μου εκεί και επίσης δεν πιστεύω πως είμαι όλα αυτά που μου προσάπτουν. Έχω φέρει δυο μεγάλα προγράμματα στην εταιρεία (χρήματα δηλαδή) και η δουλειά μου πολλές φορές έχει εκτιμηθεί. Παρόλα αυτά, είμαι ανοιχτός να ακούσω και να κάνω κάποιες διορθωτικές αλλαγές χωρίς όμως να αλλάξω και τον χαρακτήρα μου και να γίνω κάποιος άλλος μόνο και μόνο επειδή κάποιοι ενοχλούνται”

Σε όλες τις σχέσεις το feedback -ή ανατροφοδότηση- είναι απαραίτητο. Φυσικά όλοι μας προτιμάμε να ακούμε τα θετικά σχόλια, αλλά τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά όταν γίνονται με καλή πρόθεση και ωραίο τρόπο είναι ευπρόσδεκτα γιατί μας βοηθάνε να δούμε τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μας. Πιστεύω πως το να μας επισημαίνει ένας συνεργάτης μας και τους περιορισμούς μας, συνήθως είναι ένδειξη ενδιαφέροντος, πως μας εκτιμά, μας εμπιστεύεται και πιστεύει ότι έχουμε τη δυνατότητα να ‘μετακινηθούμε’ για να κάνουμε την καθημερινότητα και τη δική μας και των άλλων καλύτερη. Είναι χειρότερο να μας βλέπουν να κάνουμε κάτι που δυσκολεύει εμάς και την ομάδα και να μη μας λέει κανείς τίποτα.    

Βέβαια, το νόημα που θα δώσω στο feedback που μου δίνεται στο “τώρα”, έχει να κάνει με τον τρόπο που μου δόθηκε στο “τότε” και ίσως στο τώρα να μπαίνω σε άμυνα, να κάνω πολλές σκέψεις του τύπου “εγώ ποτέ δεν το έκανα αυτό, δεν φέρομαι αλαζονικά και υποτιμητικά”.

Θα πάρω ως δεδομένο τις καλές προθέσεις εκείνου που σας αξιολόγησε για να ξεκινήσουμε από κάπου και θα πω πως δεν το άκουσα ως κριτική αλλά ως πρόσκληση. Ο προϊστάμενός σας δεν σας είπε “δεν σε εκτιμώ ή δεν είσαι καλός” αλλά “εκτιμώ πολλά σε σένα και κάποιες φορές βλέπω μια συμπεριφορά η οποία δεν βοηθάει την ομάδα και σου δίνω μια ευκαιρία να το δεις και να κάνεις κάτι μ’αυτό”. Μπορεί να μην το είπε με αυτά τα λόγια, αλλά το νόημα ήταν αυτό. 

Εγώ θα ξεκινούσα προσπαθώντας να καταλάβω τι είναι αυτό που κάνω και οι άλλοι το βρίσκουν αλαζονικό και υποτιμητικό. Η αλαζονεία δεν είναι εγγενές χαρακτηριστικό, αλλά είναι ένας τρόπος για να προστατευτούμε από συναισθήματα που μας δυσκολεύουν.
Για παράδειγμα, εάν μέσα μου αισθάνομαι λίγη, ανίκανη ή χαζή, αυτό θα το προβάλω στους άλλους. Εσείς γίνεστε ανυπόμονος ή εκνευρίζεστε όταν οι άλλοι δεν καταλαβαίνουν με την πρώτη αυτό που λέτε; δυσκολεύεστε να επαινέσετε τους άλλους γιατί πιστεύετε πως αυτό που έκαναν δεν ήταν και τόσο σημαντικό; κοροϊδεύετε τις ιδέες ή τη γνώμη των άλλων για κάποιο θέμα; Σκεφτείτε εάν τα κάνετε όλα αυτά και μη λεκτικά. με γκριμάτσες, αναστεναγμούς, “φιλικά αστεία”, με το να κοιτάτε το κινητό σας όταν οι άλλοι παίρνουν το λόγο. 

Εάν δεν αναγνωρίζετε τέτοιες συμπεριφορές στον εαυτό σας, μπορείτε να ρωτήσετε έναν φίλο σας που σας ξέρει αρκετά και εμπιστεύεστε. Προσωπικά όσες φορές το έχω κάνει μ’έχει βοηθήσει πολύ. Συνήθως κάνω την ερώτηση “τι σε δυσκολεύει σε μένα;”. 

Όταν είστε στην ομάδα σας, πριν κάνετε κάποιο σχόλιο σταθείτε λίγο και αναρωτηθείτε: “τι θα νιώσει ο άλλος εάν σχολιάσω κάτι μ’αυτό τον τρόπο; υπάρχει άλλος τρόπος να το πω χωρίς να γίνω κάποιος άλλος και χωρίς να προσβάλω ή να υποτιμήσω τον απέναντι;” Ίσως ο προϊστάμενός σας, αυτό σας ζητάει να κάνετε. 

Θα ήθελα να σας πω και κάτι τελευταίο. Το feedback που πήρατε είναι μια μεγάλη ευκαιρία να μάθετε κάτι σημαντικό για τον εαυτό σας. Όλοι έχουμε τυφλά, ‘σκοτεινά’ σημεία τα οποία τα φέρνουμε μαζί μας σε όλες τις σχέσεις.  Εάν εγώ στην ψυχοθεραπεία μου δυσκολεύομαι ή φοβάμαι να έρθω σε επαφή και να εμπιστευτώ τον ψυχοθεραπευτή μου, 9 φορές στις 10, θα κάνω το ίδιο και στις υπόλοιπες σχέσεις μου. Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν πως καταφέρνουν και κρατάνε επαγγελματικό προφίλ και δείχνουν μόνο τον ελκυστικό τους εαυτό στους εργασιακούς χώρους, όμως, οι συνήθειες και οι τάσεις μας πάντα, μα πάντα γίνονται εμφανείς. Ο συνάδελφος που διακόπτει τους άλλους στις συναντήσεις ή αφήνει ένα χάος την κουζίνα του γραφείου χωρίς να υπολογίζει τους άλλους, το πιθανότερο είναι να κάνει το ίδιο και στο σπίτι του.

Εάν κάνετε κάτι ακούσια που αφήνει τους άλλους να παίρνουν υποτίμηση, αυτή είναι μια πολύ καλή στιγμή για να καταλάβετε τι είναι και αν θέλετε να το αλλάξετε. Όχι γιατί σας το είπε ο προϊστάμενός σας ή εγώ. Αλλά γιατί όχι μόνο θα γίνετε  καλύτερος εργαζόμενος, αλλά και καλύτερος συνάδελφος, φίλος, σύντροφος, πατέρας, γιος.  

Μην ακούς τι λέει η Τασία

Η Αλεξάνδρα είναι στο τοπ 5 των πιο προσφιλών διαδικτυακών μου φίλων. Δυο πράγματα έχω ξεχωρίσει και εκτιμώ: τη φιλανθρωπική της δράση παράλληλα με την επαγγελματική της δραστηριότητα και τον τρόπο που τοποθετείται στα πράγματα. Με αυθεντικότητα, αξιοπρέπεια, χιούμορ. Θα το καταλάβετε και από βίντεο που μας μιλάει για τα όνειρα και τους στόχους. Περισσότερα μπορείτε να διαβάζετε στο blog της

Αγαπητή Ψ – Όπως οι σκαντζόχοιροι

Αλλάζει να καταφέρω να φύγω από τους φόβους που με κρατάνε πίσω και να γίνω πραγματικά συναισθηματικά διαθέσιμος και ανοιχτός; Είναι κάτι που αλλάζει; να σταματήσει κάποιος να νιώθει έτσι;” Το παραπάνω είναι απόσπασμα από ένα μειλ που έλαβα. Απαντάω τα παρακάτω:

Ένας συντριπτικά μεγάλος αριθμός προβλημάτων στις σχέσεις ή στη δυσκολία του να μπω σε σχέση συνοψίζεται σε δυο φράσεις: Κάποιος στέκεται πολύ μακριά. Κάποιος στέκεται πολύ κοντά. Το να καταφέρουμε να έχουμε τη σωστή απόσταση από έναν άνθρωπο είναι εφικτό όταν μάθουμε τον τρόπο να αναγνωρίσουμε ότι χρειαζόμαστε την αγάπη του, όταν εμπιστευτούμε πως και εκείνος θα μας χρειαστεί και βεβαίως να πιστεύουμε πως θα μπορέσουμε να ζήσουμε και χωρίς αυτόν.

Αυτές οι δυο τάσεις -τώρα θα σταθώ σε αυτή για την οποία με ρωτάτε- τις περισσότερες φορές προέρχονται από την παιδική μας ηλικία. Γεγονότα που έχουμε βιώσει -και δεν εννοώ μόνο τραυματικά αλλά και οι πεποιθήσεις που έχουμε για το πώς πρέπει να είναι ένας σύντροφος- έχουν δημιουργήσει μοτίβα, συνήθειες αρνητικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, οι οποίες με τη σειρά τους γίνονται αυτοεκπληρούμενες προφητείες. 

Γινόμαστε εκείνοι που νιώθουμε ασφαλείς όταν είμαστε μακριά, γιατί η αρχική μας απόπειρα προσέγγισης ίσως και να μην είχε την κατάληξη που θα θέλαμε. Για ένα παιδί αυτό μπορεί να μεταφραστεί ως απόρριψη, ντροπή, μπέρδεμα, αβεβαιότητα. Τις περισσότερες φορές, ασυνείδητα αποφασίζει πως τέτοια μορφή έκθεσης δεν θα ξανασυμβεί ποτέ. Έτσι λοιπόν στο τώρα, στην παραμικρή υπόνοια απογοήτευσης ή απόρριψης -ή για να είμαι πιο ακριβής αυτό που ερμηνεύει ως απόρριψη- για να αποφύγει τον πόνο θα σηκώσει τοίχους για να αποφευχθεί η οικειότητα που στο τότε δεν του παρείχε ασφάλεια ή δεν του ήταν αρκετή. Ο μεγαλύτερος φόβος που βιώνει είναι αυτός της οικειότητας, με δευτερεύοντα φόβο αυτόν της εγκατάλειψης.

Οι περισσότεροι θέλουμε και έχουμε ανάγκη από αγάπη και εγγύτητα.  Ο φόβος, όμως, είναι εξίσου ισχυρή δύναμη και ανταγωνίζεται αυτή μας την ανάγκη. Παρόλο που οι ανάγκες μένουν ακάλυπτες όταν δεν ερχόμαστε κοντά, μπορεί να νιώθουμε μεγαλύτερη ασφάλεια όταν δεν το κάνουμε. Με τον τρόπο αυτό, δεν διακινδυνεύουμε την αβεβαιότητα που προκύπτει από τη στενή συναισθηματική σχέση με έναν άλλον άνθρωπο. Δεν διακινδυνεύουμε να πρέπει να δείξουμε αυτό που είμαστε, κάτι που περικλείει τη συναισθηματική ειλικρίνεια, αλλά και την πιθανή απόρριψη των συναισθημάτων μας. Δεν διακινδυνεύουμε την εγκατάλειψή μας από τους άλλους. Δεν βιώνουμε την αμηχανία που συνεπάγεται η αρχή μιας σχέσης που για πολλούς είναι πραγματικά αφόρητη.

Η στενή επαφή, η οικειότητα έχουν συχνά ως συνέπεια την αίσθηση της απώλειας του ελέγχου. Η οικειότητα θέτει σε δοκιμασία τους βαθύτερους φόβους μας για το ποιοι είμαστε και για το εάν είναι αποδεκτό να είμαστε ο εαυτός μας. Απαιτείται ειλικρίνεια, αυθορμητισμός, εμπιστοσύνη, αποδοχή του εαυτού μας και αποδοχή των άλλων.

Με ρωτάτε εάν αυτό είναι κάτι που αλλάζει. Φυσικά και αλλάζει, όχι όμως με γρήγορες λύσεις και συμβουλές. Η αντίσταση στην επιθυμία να βρισκόμαστε μακριά ή κοντά, χρειάζεται λίγη δουλειά, όμως μπορούμε και αξίζει να μάθουμε να είμαστε ο πραγματικός μας εαυτός όταν είμαστε με άλλους ανθρώπους. Μπορούμε να μάθουμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας. Μπορούμε να μάθουμε να μην κρυβόμαστε στην παραμικρή υπόνοια απόρριψης. Μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τις δυνατότητές μας και να ανταπεξέλθουμε στη δυσκολία και στο φόβο που υπάρχει στο ξεκίνημα μιας σχέσης, έστω και αν στην αρχή το κάνουμε όπως οι σκαντζόχοιροι. Προσεκτικά. 

Αγαπητή Ψ – “Κατεβάζει ρολά”

Με τον φίλο μου έχουμε μια καλή σχέση από την άποψη πως θέλουμε ο ένας τον άλλον, περνάμε αρκετό χρόνο μαζί, ταιριάζουμε σε πολλά. Το πρόβλημα είναι πως όταν ξεκινάω κάποια συζήτηση που αφορά το μέλλον μας, κατεβάζει ρολά. Όχι απλά κατεβάζει ρολά, αλλά φεύγει από τον χώρο, δείχνει πως πιέζεται και αγχώνεται. Με ενοχλεί πολύ αυτό γιατί εκτός του ότι είναι απαράδεκτο δεν ξέρω πώς να το χειριστώ. Θέλω να ξέρω κάποια πράγματα αλλά με την αντίδραση που βλέπω τι συζήτηση να κάνω; δεν θέλω να είμαι αυτή η γυναίκα που πιέζει για κάτι. Την τελευταία φορά κατάφερα και έβαλα κάποιο όριο και έδωσα τελεσίγραφο πως εάν συμπεριφέρεται έτσι θα πρέπει και εγώ να δω τι θα κάνω”. 

Η επικοινωνία και η διαπραγμάτευση είναι ζωτικής σημασίας για οποιαδήποτε υγιή σχέση. Πιο σημαντικό ακόμα και από τα σοβαρά θέματα για τα οποία θέλετε να συζητήσετε είναι το ζήτημα του γιατί και οι δύο δυσκολεύεστε να κάνετε αυτές τις συζητήσεις.

Αυτό που κάνει ο σύντροφός σας -συνειδητά ή ασυνείδητα δεν έχει σημασία και δεν μπορώ να το γνωρίζω- είναι ένας τρόπος ελέγχου της συνομιλίας. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε διάφορους τρόπους για να τερματίζουμε ή να αποφύγουμε μια συζήτηση: παραμένουμε σιωπηλοί, αλλάζουμε θέμα, αγνοούμε τον σύντροφό μας με το να ασχολούμαστε με το κινητό μας, ή απλά αποχωρούμε από το δωμάτιο.

Αν και η δυσκολία φαίνεται να βρίσκεται σε εκείνον που κατεβάζει ρολά, στον σύντροφό σας στην προκειμένη περίπτωση, θα ήθελα λίγο να σταθώ στον δικό σας ρόλο, με τι τρόπο εσείς διατηρείτε αυτό το μοτίβο. Γιατί η αλήθεια είναι πως μια συζήτηση τελειώνει μόνο αν την αφήσουμε να τελειώσει.  Το θέμα δεν είναι απλά ο τρόπος με τον οποίο ο σύντροφός σας ανταποκρίνεται στη συζήτηση που θέλετε να κάνετε. Το θέμα είναι και το πώς εσείς ανταποκρίνεστε στην άρνησή του να την κάνει.

Εάν σταθείτε λίγο σε εσάς, θα δείτε πως κάνετε κάτι παρόμοιο με εκείνον.  Κατεβάζει ρολά, πιέζεται, αγχώνεται και φεύγει από το δωμάτιο, και για να αποφύγετε αυτή την εξέλιξη, αφήνετε τη συζήτηση στη μέση. Και οι δύο φοβάστε κάτι – εκείνος τη συγκεκριμένη συζήτηση, εσείς, γιατί δεν θέλετε να είστε “αυτή η γυναίκα που πιέζει για κάτι”.  Έτσι, το μοτίβο επαναλαμβάνεται.

Τι θα μπορούσατε να κάνετε σ’αυτή την περίπτωση; Να δοκιμάσετε να δράσετε κάπως διαφορετικά. Ένας τρόπος θα ήταν να οριοθετηθείτε, όπως πολύ σωστά αναφέρατε. Θα ήθελα να ανοίξω μια παρένθεση και να πω πως υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο όριο και στο τελεσίγραφο. Το όριο έχει να κάνει με εμάς, το όριο το βάζουμε στον εαυτό μας, όχι στον άλλον. Το τελεσίγραφο είναι ένας τρόπος να ελέγξουμε κάποιον με το να επιμένουμε να αλλάξει. Τα τελεσίγραφα και τις δηλώσεις  δεν τα προτιμάμε γιατί σπάνια έχουν κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Το όριο όμως είναι ευγενικό, σταθερό (με την προϋπόθεση πως έχει ειπωθεί με τρόπο που δείχνει ενδιαφέρον, συμπεριλαμβάνει και τους δυο και δεν έχει θυμό και χειρισμό) και είναι σαφές το τι δεχόμαστε και τι όχι, και το τι θέλουμε και τι δεν θέλουμε. 

Θα μπορούσατε π.χ. να πείτε “Νοιάζομαι-ενδιαφέρομαι για σένα και στεναχωριέμαι όταν σε βλέπω να αγχώνεσαι και να απομακρύνεσαι όταν θέλω να μιλήσουμε για τη σχέση μας. Θέλω να έχουμε μια στενή, οικεία και μακροχρόνια σχέση που εάν δεν μπορούμε να μιλάμε για βασικά ζητήματα ζωής ή ακόμα πιο δύσκολα πράγματα που θα προκύπτουν, δεν θα μου-μας επιτρέπει να είμαστε κοντά ή να αισθανόμαστε ασφαλείς μεταξύ μας, αν πολλά πράγματα αιωρούνται.  Δεν προκαλώ εγώ το άγχος σου και ούτε μπορώ να το φτιάξω, αυτό είναι κάτι που μπορείς μόνο εσύ να κάνεις. Χρειάζομαι να βρούμε τρόπο να φτιάξουμε την επικοινωνία μας -ακόμα και αν χρειαστεί να ζητήσουμε βοήθεια- προκειμένου να αισθανθούμε σίγουροι ότι μπορούμε να είμαστε καλά μαζί, κάτι που θέλω πολύ”.   

Αυτός είναι ένας τρόπος, είμαι σίγουρη πως εάν σταθείτε λίγο σε εσάς θα μπορέσετε να βρείτε ακόμα καλύτερο. 

Τελειώνοντας ήθελα να σας πω, πως η φροντίδα του εαυτού μας προϋποθέτει μια θεμελιώδη αρχή: να ικανοποιούμε τις ανάγκες και τα θέλω μας. Σε καμία περίπτωση δεν χρειάζεται να αισθάνεστε άσχημα για τα θέλω σας ή ότι είναι κακό και λάθος και να σας χαρακτηρίζετε ως “η γυναίκα που πιέζει για κάτι”. Η κάλυψη των αναγκών μας είναι δικαίωμα και υποχρέωση προς τον εαυτό μας. Έχουμε κάθε δικαίωμα να θέλουμε μια ζωή όπως την έχουμε φανταστεί και φυσικά να θέλουμε για τον εαυτό μας το καλύτερο. 

Αγαπητή Ψ

“Ενώ δεν με θίγουν οι συνέπειες της πανδημίας αισθάνομαι ασφυξία αλλά και ενοχές που έχω αυτά τα αισθήματα όταν άλλοι άνθρωποι χάνουν τη δουλειά τους για να μην πω γι’αυτούς που αρρωσταίνουν. Κι επειδή δεν θίγομαι αισθάνομαι ότι δεν έχω το δικαίωμα να παραπονιέμαι”. 

Η πανδημία έχει πυροδοτήσει μια ποικιλία συναισθημάτων σε όλους μας. Φόβο, άγχος, θλίψη, απογοήτευση, θυμό, ακόμα και ενοχή. Μιας και αναφερθήκατε στην ενοχή, θα σταθώ εδώ και θα ξεκινήσω λέγοντας κάποια πράγματα τα οποία είμαι σίγουρη πως γνωρίζετε ή θα έχετε ήδη σκεφτεί. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ενοχών που μπορεί να συμπίπτουν μεταξύ τους, αλλά θα μπορούσαμε να τους ταξινομήσουμε σε τρεις κατηγορίες. Στην έμφυτη, δηλαδή στην αντίδραση και στο αίσθημα λύπης για κάτι που κάναμε ή αποτύχαμε να κάνουμε και που περνάει γρήγορα μιας και προκύπτει από κάτι πολύ μικρό. Σε εκείνη που έρχεται με τη μορφή “δεν είμαι καλός άνθρωπος” “συνέχεια απογοητεύω τους άλλους” και στην υπαρξιακή ενοχή που μπορεί να σχετίζεται με κάποιο τραύμα και να προκύπτει από κάτι που θεωρώ αδικία. Μια μορφή υπαρξιακής ενοχής είναι και αυτό που περιγράφετε: 

“Είναι δίκαιο να μην πονάω και να μην υποφέρω και εγώ όπως οι υπόλοιποι;” Κάποιος θα μπορούσε να απαντήσει πως το να αισθάνεσαι ενοχή σε μια τόσο δύσκολη συνθήκη είναι μια χαρά μιας και κανείς δεν θα ήθελε να είναι στη θέση όσων έχουν νοσήσει ή έχουν χάσει τη δουλειά τους. Όμως, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ενοχή που υπερβαίνει το προσωπικό επίπεδο. Με την πανδημία έχει φανεί μια ταξική διαίρεση μεταξύ εκείνων των οποίων οι θέσεις εργασίας τους επιτρέπουν να παραμείνουν σπίτι και εκείνων των οποίων η ζωή και τα προς το ζην οδεύουν προς την καταστροφή. Ο πόνος λοιπόν της ενοχής -τώρα πια θα ξαναδιαβάζουμε συχνά τον όρο “survivor’s guilt”- είναι υπαρκτός και είναι πολύ σημαντικό που έχετε έρθει σε επαφή με αυτόν. Είναι σημαντικό όχι μόνο γιατί το να τον αγνοούμε μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική μας υγεία, αλλά και γιατί εάν τον αποδεχτούμε μπορεί να έχει κοινωνικά οφέλη. Αναρωτιέμαι τι θα συμβεί εάν αυτή η ενοχή που μου περιγράφετε διοχετευθεί σε κάποια εθελοντική δράση που εσείς θα επιλέξετε. 

Η δική σας κατάσταση δεν συνδέεται με τα βάσανα των άλλων ανθρώπων. Δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεστε ένοχη, υπάρχει λόγος να αισθανθείτε συμπάθεια, συμπόνια και επιθυμία να βοηθήσετε με όποιον τρόπο μπορείτε όσους πλήττονται σοβαρά και υποφέρουν εξαιτίας της πανδημίας. 

Μυστικά από τον ψυχοθεραπευτή

“Έχω ένα μυστικό που δεν έχω πει ποτέ. ούτε στον ψ μου αλλά μάλλον εξαιτίας της θεραπείας (κάνω σχεδόν ένα χρόνο) το σκέφτομαι συνέχεια και βγαίνουν συνέχεια στην επιφάνεια πράγματα και ζορίζομαι πολύ και είμαι σίγουρη πως έχει να κάνει με αυτό το παλιό. Δεν ξέρω τον τρόπο να του το πω και δεν ξέρω εάν θα το αντέξει κιόλας. Θα μπορεί να το χειριστεί; κάθε φορά που πάω να το πω μου έρχεται να ανοίξω την πόρτα και να φύγω.  αισθάνομαι πως χάνει το χρόνο του μαζί μου άσε που είναι και λίγο περίεργο να μη λες πράγματα στον ψ σου! και γενικά είναι λίγο βουνό γιατί δεν αφορά μόνο εμένα αυτό το μυστικό αλλά και άλλους ανθρώπους της οικογένειάς μου. έχεις να μου προτείνεις κάτι;”

Αυτό που βιώνεις είναι κάτι αρκετά συνηθισμένο μιας και αρκετοί άνθρωποι κάποιες στιγμές “κρύβουν” πράγματα από τον ψυχοθεραπευτή τους ή μπορεί να τα μοιραστούν μετά από αρκετό καιρό ενώ βρίσκονται σε συστηματική θεραπεία. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που ένας θεραπευόμενος δεν μιλάει για πράγματα -για τα οποία είναι εκείνα που χρειάζεται περισσότερο να μιλήσει-. Κάποιες φορές ανησυχεί πως ο θεραπευτής θα σχηματίσει αρνητική γνώμη για εκείνον, κάποιες άλλες το θέμα από μόνο του προκαλεί αμηχανία, άλλες φορές είναι σε άρνηση και άλλες γιατί φοβάται πως η ιστορία του δεν θα γίνει πιστευτή όπως δεν είχε γίνει και στο παρελθόν. Υπάρχουν και φορές που ένας θεραπευόμενος κρύβει κάτι όχι για να αποφύγει τον ψυχοθεραπευτή του, αλλά τον εαυτό του, να αποφύγει δηλαδή να έρθει σε επαφή με τον πόνο, τη ντροπή, το φόβο ή την αλήθεια που ξέρει πως έχει έρθει η στιγμή να τη μοιραστεί με έναν άλλον άνθρωπο.

Από την εμπειρία μου -όχι μόνο ως ψυχοθεραπεύτρια αλλά και ως θεραπευόμενη- ο πιο συνηθισμένος λόγος που δεν μοιραζόμαστε σημαντικές πληροφορίες της ζωής μας είναι όχι μόνο γιατί θα χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση αυτή καθαυτή, αλλά και όλες τις σκέψεις και τα συναισθήματα που θα τη συνοδέψουν. Σκέψεις του τύπου “τώρα όμως θα πρέπει να κάνω κάτι γι’αυτό και αν κάνω κάτι γι’αυτό το πιθανότερο είναι πως όλες οι κοντινές μου σχέσεις μπορεί και να τερματιστούν. Δεν έχω τη δύναμη να το κάνω.”  Έτσι, εκτός από τον πόνο, τη ντροπή, τον θυμό, τη ματαίωση, υπάρχει και ο φόβος. Ο φόβος για τις αλλαγές που φαντάζεσαι πως θα πρέπει να κάνεις. Ο φόβος πως όλα θα αλλάξουν, πως καλύτερα να έχω στη ζωή μου κάποιες σχέσεις και ας μην είναι όπως τις θέλω, παρά να μείνω μόνη. Το γνώριμο είναι πολύ πιο εύκολο γιατί ξέρω τον τρόπο να υπάρχω σ’αυτό, ξέρω τι να περιμένω από τους άλλους. 

Όμως, το κόστος μιας αποκάλυψης έρχεται μαζί με ανταμοιβή. Την ελευθερία. Το μοίρασμα της αλήθειας μας απελευθερώνει από τις εσωτερικές μας φυλακές και μας δίνει τη δυνατότητα και την επιλογή να προχωρήσουμε με τον καλύτερο για εμάς τρόπο. Όσο περιμένουμε, τόσο πιο εδραιωμένο γίνεται το πρόβλημα. Αντί λοιπόν να σε απασχολεί για το εάν σπαταλάς το χρόνο του ψυχοθεραπευτή σου, ίσως θα ήταν καλύτερα να εστιάσεις στο πόσο από τον δικό σου χρόνο θα σπαταλήσεις εάν περιμένεις και άλλο. 

Μου γράφεις πως δεν ξέρεις τον τρόπο και θέλω να σου πω κάτι που θα σου φανεί χρήσιμο και σε άλλες καταστάσεις: Όταν ξεκινάω να μιλάω για τη δυσκολία μου, η δυσκολία μου μικραίνει, γίνεται πιο ελαφριά. Μπορείς λοιπόν να ξεκινήσεις λέγοντας στον ψυχοθεραπευτή σου πως έχεις ένα μυστικό και πως φοβάσαι να το πεις. Φοβάσαι για τα συναισθήματα που θα σε κατακλύσουν, πως μετά θα πρέπει να κάνεις κάτι, πως εκείνος μπορεί να μην αντέξει αυτά που θα ακούσει, πως όλα θα αλλάξουν, ακόμα και η σχέση σας. Πες του πως κάθε φορά που σκέφτεσαι να το αναφέρεις -δεν χρειάζεται να πεις τι είναι- θες να φύγεις. Μπορείς να του πεις αυτά που έγραψες και σε μένα. 

Το να μιλήσεις για το τι σου συμβαίνει εκείνη τη στιγμή είναι εξίσου σημαντικό με το να μιλάς για το θέμα που τόσα χρόνια σε ταλαιπωρεί. (για να κάνω και μια υπόθεση η οποία μπορεί να μην σου λέει και κάτι, ίσως αυτή η δυσκολία που έχεις στο τώρα να συνδέεται με κάποιον τρόπο με το θέμα). Το δωμάτιο της ψυχοθεραπείας είναι όπως ήδη ξέρεις ένας ασφαλής χώρος και για πειραματισμούς. Μαθαίνουμε καινούργιους τρόπους με έναν άνθρωπο που ξέρουμε πως δεν θα φύγει, δεν θα πάρει κάτι προσωπικά και κυρίως έχει εκπαιδευτεί γι’αυτό. Η θεραπευτική φάση που βρίσκεσαι είναι μια εξαιρετική ευκαιρία όχι μόνο για να αρχίσεις να τακτοποιείς το θέμα που τόσο σε ταλαιπωρεί, αλλά και για τη σχέση σου με τον ψυχοθεραπευτή σου. Όλα θα πάνε καλά.