Κάποιες φορές χρειαζόμαστε να απομακρυνθούμε για λίγο από μια σχέση. Να πάρουμε χρόνο, να ηρεμήσουμε, να σκεφτούμε πριν μιλήσουμε. Αυτή η σιωπή δεν σημαίνει απόρριψη. Μπορεί να είναι ένας τρόπος να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και τη σχέση από λόγια που θα ειπωθούν πάνω στον θυμό.
Υπάρχει όμως και μια άλλη σιωπή. Δεν ζητάει χρόνο αλλά προκαλεί αγωνία. Που αφήνει τον άλλον να αναρωτιέται τι έκανε, τι είπε, τι πήγε στραβά. Η επικοινωνία διακόπτεται σκόπιμα και η απουσία απάντησης γίνεται μήνυμα από μόνη της.
Είναι το λεγόμενο silent treatment, η «σιωπηλή τιμωρία». Μπορεί να εμφανιστεί σε μια ερωτική σχέση, σε μια φιλία, στην οικογένεια ή ακόμη και στον χώρο εργασίας. Ο ένας επιλέγει να μη μιλήσει, να μην απαντήσει ή να αγνοήσει τον άλλον, όχι επειδή χρειάζεται απλώς λίγο χρόνο, αλλά επειδή θέλει με κάποιον τρόπο να τον τιμωρήσει, να τον κάνει να νιώσει ενοχές ή να τον αναγκάσει να υποχωρήσει ή ακόμα και ν’ασχοληθεί μαζί του.
Το πιο δύσκολο της σιωπηλής τιμωρίας να είναι ότι δεν ξέρεις πότε θα τελειώσει αφού δεν υπάρχει συζήτηση ή εξήγηση ή ένα ξεκάθαρο «χρειάζομαι λίγο χρόνο και θα μιλήσουμε».
Η σιωπή αυτή μπορεί να δημιουργήσει άγχος, ανασφάλεια και έντονη ανάγκη για επανασύνδεση. Ο άνθρωπος που την υφίσταται μπορεί να αρχίσει να αναλύει ξανά και ξανά τη συμπεριφορά του: «Τι έκανα;», «Μήπως το παράκανα;», «Να στείλω μήνυμα;», «Να ζητήσω συγγνώμη;». Και εκεί βρίσκεται μια σημαντική διαφορά. Το να ζητήσεις χρόνο δεν είναι το ίδιο με το να τιμωρείς κάποιον με σιωπή.
Μπορείς να πεις «είμαι πολύ θυμωμένος αυτή τη στιγμή και χρειάζομαι λίγο χρόνο πριν συνεχίσουμε αυτή τη συζήτηση», ή «δεν μπορώ να το συζητήσω τώρα, αλλά θέλω αργότερα». Υπάρχει ακόμη επικοινωνία, ακόμη κ αν για λίγο δεν υπάρχει διάλογος.
Η σιωπηλή τιμωρία, αντίθετα, αφήνει τον άλλον στο σκοτάδι και ίσως γι’ αυτό πονάει τόσο. Γιατί δεν τιμωρεί μόνο με την απουσία λόγων αλλά και με την αβεβαιότητα.
Βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που αποσύρεται ή σταματά να μιλάει προσπαθεί συνειδητά να χειραγωγήσει τον άλλον. Κάποιοι άνθρωποι αποσύρονται επειδή δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν τη σύγκρουση, επειδή κατακλύζονται από το συναίσθημα ή επειδή έχουν μάθει από τις προηγούμενες σχέσεις τους να αντιμετωπίζουν έτσι τις δύσκολες στιγμές.
Η πρόθεση έχει σημασία, αλλά έχει σημασία και το αποτέλεσμα. Μια σχέση χρειάζεται χώρο για τον θυμό, την απογοήτευση και τη διαφωνία. Χρειάζεται όμως και έναν τρόπο επιστροφής στην επικοινωνία. Δεν χρειάζεται να μιλάμε αμέσως, χρειάζεται όμως να μπορούμε να ξαναμιλήσουμε.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό: η υγιής απόσταση αφήνει μια πόρτα ανοιχτή, η σιωπηλή τιμωρία την κλείνει και περιμένει από τον άλλον να τη χτυπήσει.
Αν κάποια στιγμή βρεθούμε στην πλευρά εκείνου που περιμένει μια απάντηση, να θυμόμαστε πως δεν είναι δική μας δουλειά να μαντεύουμε τι σκέφτεται ο άλλος ή να αποδεικνύουμε την αξία μας για να έχουμε πάλι την επικοινωνία.
Οι διαφωνίες είναι μέρος των σχέσεων και η σιωπή επίσης. Αλλά η επικοινωνία είναι αυτή που μας επιτρέπει να επιστρέφουμε ο ένας στον άλλον.
