Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι μπορεί να μη συμπαθείτε κάποιον, κι όμως να τον σκέφτεστε περισσότερο απ’ όσο θα θέλατε; Να σας ενοχλεί τι είπε, πώς φέρθηκε, τι έκανε ή ακόμα και το πώς τον βλέπουν οι άλλοι; 

Οι άνθρωποι που μας ενοχλούν συχνά καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο στο μυαλό μας απ’ όσο θα θέλαμε και όχι απαραίτητα επειδή έχουν πραγματικά τόση σημασία για εμάς. Μπορεί να συμβαίνει επειδή ενεργοποιούν μια δική μας ανασφάλεια, έναν φόβο, μια ανάγκη για αποδοχή ή ακόμα και μια πλευρά του εαυτού μας που δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε.

Μερικές φορές, αυτό που μας ενοχλεί στους άλλους μπορεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης. Μπορεί να μας δείξει τι θεωρούμε σημαντικό, τι δεν ανεχόμαστε ή τι φοβόμαστε μήπως γίνουμε κι εμείς. Άλλες φορές, μπορεί απλώς να μας θυμίζει μια δύσκολη εμπειρία ή έναν άνθρωπο από το παρελθόν.

Αντί να αναρωτιόμαστε μόνο «Γιατί με εκνευρίζει τόσο αυτός ο άνθρωπος;», μπορούμε να αναρρωτηθούμε: «Τι είναι αυτό που μ ενοχλεί στη συγκεκριμένη συμπεριφορά;»

Δεν χρειάζεται να συμπαθούμε όλους τους ανθρώπους. Ούτε να δικαιολογούμε συμπεριφορές που μας στεναχωρούν. Χρειάζεται όμως να μπορούμε να κατανοούμε τις αντιδράσεις μας και να βάζουμε τα όριά μας εκεί που χρειάζεται.

Γιατί, αρκετές φορές, οι άνθρωποι που μας ενοχλούν περισσότερο δεν μας μαθαίνουν τόσο πολλά για εκείνους όσο μας αποκαλύπτουν πράγματα για εμάς.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό: να μάθουμε να κοιτάμε όχι μόνο τους άλλους, αλλά και τον εαυτό μας μέσα από τις σχέσεις μας.

Έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι αυτοπεποίθηση σημαίνει να είμαστε σίγουροι για τον εαυτό μας. Να μπαίνουμε σ’έναν χώρο χωρίς να φοβόμαστε. Να ξέρουμε τι θέλουμε, να μιλάμε χωρίς δεύτερες σκέψεις και να μην μας επηρεάζει η γνώμη των άλλων.

Όμως η αυτοπεποίθηση δεν είναι η απουσία αμφιβολίας. Είναι η ικανότητα να συνεχίζουμε να προχωράμε ακόμα και αν αμφιβάλλουμε.

Ένας άνθρωπος με αυτοπεποίθηση δεν είναι απαραίτητα εκείνος που πιστεύει πως είναι ο καλύτερος.  Είναι εκείνος που γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να είναι ο καλύτερος για να αξίζει.  Έχει να κάνει περισσότερο με τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας.  Με το αν μπορούμε να αποδεχθούμε τα δυνατά μας σημεία, αλλά και τις αδυναμίες μας. Με το να μας επιτρέπουμε να κάνουμε ένα λάθος χωρίς να καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι “δεν αξίζουμε”.

Γιατί όλοι κάποια στιγμή θα αποτύχουμε, θα πούμε κάτι λάθος, θα πάρουμε μια λαθος απόφαση, θα απορριφθούμε, θα συγκριθούμε με κάποιον άλλον και θα νιώσουμε πως δεν είμαστε αρκετοί. Η αυτοπεποίθηση δεν μας προστατεύει από όλα αυτά. Μας βοηθά όμως να μην διαλύεται η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας κάθε φορά που κάτι δεν πηγαίνει όπως θα θέλαμε.

Ίσως είναι να μπορούμε να πούμε: “δεν ξέρω αν θα τα καταφέρω, αλλά είμαι διατεθειμένος να προσπαθήσω.”  Είναι να μπορούμε να πούμε όχι χωρίς να χρειάζεται να απολογούμαστε συνεχώς. Να βάζουμε όρια χωρίς να αισθανόμαστε ότι γινόμαστε κακοί. Να αποδεχθούμε πως δεν θα αρέσουμε σε όλους και ότι αυτό δεν μειώνει την αξία μας.  Να μην περιμένουμε συνεχώς την επιβεβαίωση των άλλων για να αισθανθούμε καλά με εμάς.

Φυσικά η γνώμη των άλλων μπορεί να μας επηρεάζει γιατί οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη την αποδοχή και τη σύνδεση. Η γνώμη των άλλων δεν είναι ο μοναδικός καθρέφτης μέσα από τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας. 

Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η αυτοπεποίθηση δεν είναι πάντα θορυβώδης. Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που μιλάει λίγο αλλά γνωρίζει την αξία του. Να είναι κάποιος που μπορεί να πει “δεν ξέρω”. Μπορεί να είναι η δύναμη να ζητήσουμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε, το θάρρος να φύγουμε από μια κατάσταση που δεν μας κάνει καλό, ακόμα και να φοβόμαστε τι θα ακολουθήσει.

Δεν χρειάζεται να νιώθουμε δυνατοί κάθε μέρα. Είναι να ξέρουμε πως ακόμα και αν κάτι δεν πάει όπως θέλουμε, θα είμαστε εκεί για εμάς.

Και αυτή ίσως είναι η πιο ουσιαστική μορφή αυτοπεποίθησης. 

Ζούμε σε μια εποχή που μας μαθαίνει διαρκώς να θέλουμε περισσότερα. Περισσότερη επιτυχία, περισσότερα χρήματα, περισσότερες εμπειρίες, περισσότερη αναγνώριση. Συχνά πιστεύουμε ότι το επόμενο πράγμα που θα αποκτήσουμε θα μας κάνει επιτέλους να νιώσουμε ικανοποιημένοι.

Μόλις όμως φτάσουμε εκεί που τόσο επιθυμούσαμε, η χαρά συνήθως δεν διαρκεί όσο περιμέναμε. Γρήγορα συνηθίζουμε αυτό που αποκτήσαμε και αρχίζουμε να κοιτάζουμε προς τον επόμενο στόχο. Η ψυχολογία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως «ηδονική προσαρμογή»: ο άνθρωπος συνηθίζει σχετικά γρήγορα τις θετικές αλλαγές και επιστρέφει σε ένα γνώριμο επίπεδο ευχαρίστησης.

Έτσι μπορεί να περάσουμε μεγάλο μέρος της ζωής μας κυνηγώντας κάτι που, όταν τελικά το αποκτήσουμε, παύει να μας αρκεί. Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι πάντα «Τι άλλο χρειάζομαι για να είμαι ευτυχισμένος;», αλλά «Τι από όλα αυτά που επιθυμώ έχει πραγματικά αξία για μένα;»

Το να θέλουμε λιγότερα δεν σημαίνει να στερηθούμε τη χαρά, ούτε να εγκαταλείψουμε τις φιλοδοξίες μας. Σημαίνει να γίνουμε πιο επιλεκτικοί στις επιθυμίες μας. Να ξεχωρίσουμε αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε από αυτά που απλώς μάθαμε να θεωρούμε απαραίτητα.

Ίσως η ελευθερία να μην βρίσκεται στο να μπορούμε να αποκτήσουμε όσα περισσότερα γίνεται, αλλά στο να μην χρειαζόμαστε συνεχώς κάτι περισσότερο για να νιώθουμε αρκετοί.

Το πρώτο παιδί μιας οικογένειας έχει μια ιδιαίτερη θέση. Δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο από τα αδέρφια που θα ακολουθήσουν. Είναι και το παιδί μέσα από το οποίο οι γονείς γίνονται για πρώτη φορά γονείς. Μαζί του μαθαίνουν να φροντίζουν, να ανησυχούν, να θέτουν όρια, να κάνουν λάθη και να αναλαμβάνουν την ευθύνη ενός άλλου ανθρώπου. Κάπως έτσι, το πρωτότοκο παιδί μπορεί να αποκτήσει μια ξεχωριστή θέση μέσα στην οικογένεια.

Όταν έρθουν τα μικρότερα παιδιά, συχνά αλλάζει και ο ρόλος του. Μπορεί να γίνει εκείνο που «πρέπει να ξέρει», που χρειάζεται να δείχνει το καλό παράδειγμα, να κάνει περισσότερη υπομονή, να βοηθά ή να αναλαμβάνει ευθύνες. Μερικές φορές οι προσδοκίες αυτές εκφράζονται ανοιχτά: «Εσύ είσαι ο μεγάλος», «πρέπει να καταλαβαίνεις», «πρόσεχε την αδερφή σου». Άλλες φορές δεν λέγονται καν. Το παιδί απλώς αντιλαμβάνεται ότι από εκείνο περιμένουν περισσότερα.

Και εδώ μπορεί το παιδί να αρχίζει να συνδέει την αξία του με την υπευθυνότητά του. Μαθαίνει ότι είναι «καλό» όταν τα καταφέρνει, όταν δεν δημιουργεί προβλήματα, όταν βοηθά τους άλλους. Μπορεί να γίνει πολύ αυτάρκες, αλλά η αυτάρκεια αυτή δεν είναι πάντοτε ελεύθερη επιλογή. Μερικές φορές είναι ένας τρόπος να παραμένει μέσα στον ρόλο που έχει μάθει.

Το φύλο μπορεί να επηρεάσει αυτή τη διαδικασία, ιδιαίτερα μέσα σε οικογένειες όπου υπάρχουν πιο παραδοσιακές προσδοκίες. Ένα πρωτότοκο αγόρι μπορεί να φορτιστεί με την ιδέα ότι πρέπει να είναι δυνατό, υπεύθυνο, προστατευτικό ή να αποτελεί πρότυπο για τα μικρότερα αδέρφια. Μια πρωτότοκη κόρη μπορεί να οδηγηθεί περισσότερο προς έναν ρόλο φροντίδας, συναισθηματικής διαχείρισης και υποχώρησης: να βοηθά, να καταλαβαίνει, να προσέχει τους άλλους και να «κρατάει» την ισορροπία της οικογένειας.

Αυτό όμως δεν αποτελεί κανόνα. Δεν είναι το φύλο ούτε η σειρά γέννησης που καθορίζει από μόνη της την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Σημαντικότερο είναι το οικογενειακό πλαίσιο, οι γονεϊκές προσδοκίες, η ιδιοσυγκρασία του παιδιού και οι ρόλοι που σταδιακά διαμορφώνονται μέσα στην οικογένεια.

Όταν, όμως, το πρωτότοκο παιδί έχει μάθει -ακόμα και μη λεκτικά- για χρόνια ότι πρέπει να είναι εκείνο που «αντέχει», αυτό μπορεί να συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή. Μπορεί να δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια, να αισθάνεται υπεύθυνο για τους άλλους, να αναλαμβάνει περισσότερα από όσα του αναλογούν ή να νιώθει ενοχές όταν επιλέγει τον εαυτό του. Μπορεί να έχει γίνει ο άνθρωπος που όλοι εμπιστεύονται, χωρίς κανείς να αναρωτιέται πόσο κουραστικό είναι να είσαι πάντα αυτός στον οποίο όλοι μπορούν να στηριχθούν.

Ίσως, η πραγματική δυσκολία του πρωτότοκου παιδιού να μην είναι ότι είναι «ο μεγάλος». Είναι ότι μπορεί να έχει μάθει νωρίς πως η ωριμότητα είναι προϋπόθεση για να έχει μια θέση μέσα στην οικογένεια. Και κάποια στιγμή, στην ενήλικη ζωή, χρειάζεται να ανακαλύψει ότι μπορεί να είναι και κάτι άλλο.

Γιατί το να είσαι το πρώτο παιδί μιας οικογένειας δεν σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνεις για πάντα ο ενήλικας μέσα στο δωμάτιο.

Ίσως να μην είναι μόνο η συντροφικότητα, η τρυφερότητα ή η χαρά που μοιραζόμαστε με έναν άνθρωπο. Η αγάπη μας βοηθά να γνωρίσουμε καλύτερα τον εαυτό μας. Μέσα από το βλέμμα του άλλου ανακαλύπτουμε πλευρές μας που μόνοι μας δυσκολευόμαστε να δούμε. Όταν κάποιος μας ακούει πραγματικά, μας καταλαβαίνει και μας αποδέχεται μαζί με τις αδυναμίες, τις αντιφάσεις και τις ανασφάλειές μας, έχουμε λίγο περισσότερο χώρο για να αποδεχτούμε κ εμείς τον εαυτό μας.

Η αγάπη μπορεί επίσης να λειτουργήσει σαν ένα αντίβαρο στους φόβους μας. Όταν το μυαλό γεμίζει καταστροφικά σενάρια, η παρουσία ενός άλλου ανθρώπου μπορεί να μας βοηθήσει να δούμε τα πράγματα με περισσότερη ηρεμία και λιγότερη απειλή. Δεν χρειάζεται πάντα να μας δώσει λύσεις. Μερικές φορές αρκεί να είναι εκεί και να μας θυμίσει ότι αυτό που φοβόμαστε δεν είναι απαραίτητα αυτό που θα συμβεί.

Μέσα σε μια ουσιαστική σχέση μπορούμε επίσης να είμαστε για λίγο πιο ευάλωτοι. Δεν χρειάζεται να είμαστε διαρκώς δυνατοί, ψύχραιμοι, παραγωγικοί ή «σωστοί». Μπορούμε να κουραστούμε, να φοβηθούμε, να γκρινιάξουμε, να αποτύχουμε και να ζητήσουμε να μας κρατήσει κάποιος λίγο περισσότερο. Και ταυτόχρονα, ένας άνθρωπος που μας αγαπά πραγματικά δεν μας δίνει μόνο επιβεβαίωση. Μας βοηθά, με τρυφερότητα, να δούμε και όσα χρειάζεται να αλλάξουμε.

Ίσως τελικά η αγάπη να μην υπάρχει για να μας κάνει τέλειους ή συνεχώς ευτυχισμένους. Υπάρχει για να μας θυμίζει ότι μπορούμε να είμαστε άνθρωποι: ατελείς, ευάλωτοι, μερικές φορές δύσκολοι, αλλά άξιοι αγάπης. Και ίσως το πιο σημαντικό που μας προσφέρει είναι ακριβώς αυτό: έναν άνθρωπο μπροστά στον οποίο δεν χρειάζεται να προσποιούμαστε ότι τα καταφέρνουμε πάντα μόνοι μας.