Ο καρκίνος είναι μια εμπειρία που δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά και τον τρόπο που βλέπουμε τη ζωή. Σε αυτή τη συνέντευξη, η Βικτώρια Ασκαρίδου, ψυχοθεραπεύτρια, επόπτρια και τραυματοθεραπεύτρια EMDR, μιλά για την προσωπική της εμπειρία με τον καρκίνο  -όχι μόνο ως ειδικός ψυχικής υγείας- αλλά ως άνθρωπος που βίωσε δύο φορές τον φόβο, την ευαλωτότητα και τις εσωτερικές αλλαγές που φέρνει η ασθένεια. 

Πώς θυμάσαι την περίοδο της διάγνωσης σε ψυχολογικό επίπεδο;
Ήταν καλοκαίρι και ήμουν στην Χαλκιδική, μου το είπαν στο τηλέφωνο και έτρεξα στις φίλες μου κλαίγοντας και όλο τον μήνα ήμουν η προστατευόμενη τους με κάθε τρόπο.  Με άντεχαν να κλαίω, να γελάω, να είμαι ιδιότροπη και αυτό με ησύχασε.
Μόλις έμαθα τη μέρα του χειρουργείου ο άλλος στενός μου φίλος από Αθήνα φρόντισε να βρίσκεται στη Θεσσαλονικη για το χειρουργείο. Το πιο αστείο ήταν ότι με ξύπνησε η χειρουργός μου λέγοντάς μου: “Άντε, ξύπνα, ολόκληρο πουλμαν σε περιμένει απ έξω” ένιωσα τόσο όμορφα που εκλαιγα και γελούσα μαζί.

Ποιο ήταν το πιο δύσκολο κομμάτι συναισθηματικά. Ο φόβος, η αβεβαιότητα, η απώλεια ελέγχου ή κάτι άλλο;
Το πιο δύσκολο κομμάτι ήταν ότι είχα πει ότι δεν θα το ξαναπερασω.  Μετά το τελος των χημειοθεραπειων 5 χρονια πριν, ειχα πει ότι εγω δεν θα ξανακανω χημειοθεραπειες. Οπότε, οι ανθρωποι που με ήξεραν, ρωτούσαν φοβισμένοι τι θα κάνω. Αυτό με έκανε να αισθάνομαι σα να αθετώ τον λόγο μου και πως πρέπει να δικαιολογηθώ που επιλέγω να ζήσω.

Πώς άλλαξε η σχέση σου με το σώμα σου κατά τη διάρκεια της ασθένειας;
Ξεκίνησα με μαστεκτομή αλλά επειδή η διάγνωση ήταν Αύγουστο και το χειρουργείο Σεπτέμβριο είχα τον καιρό να συμφιλιωθώ με την ιδέα. Το ακουμπούσα με πολύ σεβασμό και αγάπη για όλα αυτά που μου προσέφερε όλα αυτά τα χρόνια: ερωτική διέγερση, θηλασμό, αίσθηση υπερηφάνειας ότι έχω ένα ωραίο στήθος, αίσθηση θηλυκότητας, πολλά.  Όταν έκανα την μαστεκτομή ήταν ακρωτηριασμός και παρατήρησα ότι έκανα σαν καμπούρα και ένιωθα αηδία όταν έβλεπα τις ουλές και το δέρμα ζαρωμένο γιατί κρατήσαμε το δέρμα για την αποκατάσταση.  Ακόμη και τώρα, που έχω πια κατι σαν στήθος γκρινιάζω συνεχώς γιατί είναι τόσο βαρύ και ψεύτικο.

Τι σε βοήθησε πραγματικά ψυχικά εκείνη την περίοδο και τι δενβοήθησε;
Εδώ, θα πω ότι είμαι με τον Νιτσε που είπε: “Όποιος έχει ένα γιατί για να ζει, αντέχει σχεδόν κάθε πώς” έχω ανθρώπους, αγάπη, παιδιά, τον σκύλο μου, μια δουλειά που αγαπάω πολύ.  Έχω πολλούς λόγους και όταν απελπιζόμουν έλεγα ότι οκ, έζησα όλα όσα ονειρεύτηκα και τότε ήρθε η επιθυμία και είπε: “όχι , θέλω κι άλλα ταξίδια”.Επίσης, βοηθησε η σύγκριση με την προηγούμενη φορά που ήταν πολύ καλύτερα όλα.
Τι δεν βοήθησε; Η χαζή ερώτηση “γιατί πάλι; Τι κάνω λάθος;

”Πώς είναι για έναν ψυχοθεραπευτή να βρίσκεται ξαφνικά στη θέση του ασθενή;
Δεν έχει διαφορά, εκτός από την αίσθηση ότι οι άλλοι περιμένουν ότι αφού είμαι ψυχοθεραπεύτρια, θα έπρεπε να ξέρω τι να κάνω ώστε να μη το πάθω εγώ αφού ο καρκίνος είναι αυτοάνοσο και κάτι έχω κάνει λάθος και το έπαθα. Αυτή η αίσθηση, όταν την έπαιρνα από το περιβάλλον, δυνάμωνε και την δική μου εσωτερική φωνή που μου το έλεγε.

Σε βοήθησε η ψυχολογική σου γνώση ή σε κάποιες στιγμές λειτούργησε σαν βάρος;
Με βοήθησε η πολυχρονη ψυχοθεραπεία μου, ώστε να με φροντίζω, να με ακούω, να ζητάω βοήθεια και να την παίρνω με πολύ χαρά.

Υπήρχαν στιγμές που ένιωσες ενοχή που “δεν τα διαχειρίστηκες καλύτερα” επειδή είσαι ειδικός;
Όχι

Υπήρξε αλλαγή στο πώς βλέπεις τον θάνατο;
Αυτή είναι μια διαδικασία που πέρασα με τον καρκίνο την πρώτη φορά. Έψαξα θρησκείες, έψαχνα να βρω αν μπορώ να βρω ηρεμία κάπου, σε κάποια θεώρηση. Έφτασα να πιστεύω ότι δεν φοβάμαι να πεθάνω, να μη ζήσω φοβάμαι.

Υπήρξαν στιγμές υπαρξιακού άγχους; Πώς τις διαχειρίστηκες;
Υπαρξιακά αυτή τη φορά έμεινα πολύ στο αν αφήνω κάποιο αποτύπωμα φεύγοντας. Ακόμη το επεξεργάζομαι.  Έχουν περάσει 20 μέρες που τελείωσα τις χημειοθεραπείες οπότε ακόμη όλα είναι ανοιχτά.

Έμαθες κάτι για την ανθεκτικότητα που δεν διδάσκεται στα βιβλία;
Οι άνθρωποι σαν εμένα που είναι πολύ τραυματισμένοι από πολύ μικρά παιδιά , έχουμε ψυχική ανθεκτικότητα από τότε. Ναι, πιστεύω ότι αυτό με βοήθησε γιατι αυτοσαρκαζομαι, κάνω χιούμορ, και πιστεύω ότι θα περάσει (με εξαιρέσεις τις πολύ δύσκολες μέρες).  Έχω από παιδί μια φιλοσοφία που λέει ότι η ζωή είναι μια τραμπάλα, πάνω -κάτω, πάντα να θυμάσαι όταν είσαι πάνω ότι μετά θα έρθει το κάτω και όταν είσαι κάτω ότι θα έρθει το πάνω.

Πώς αντέδρασαν οι γύρω σου; Τι βοήθησε και τι όχι;
Είχα φίλες-φίλους μοναδικές/ους. Με φαγητά, παρέα, τηλέφωνα, ξαφνικές επισκέψεις για να φέρουν από φρούτα, πίτα που έκαναν και ότι μπορεί να πιστεύουν ότι χρειάζομαι. Τα παιδιά μου που είναι μεγάλα πια και με φρόντισαν απίστευτα και με πολύ τρυφερότητα. Οι θεραπευόμενοί μου που αγκάλιασαν την δυσκολία μου να κάνω κάποιες φορές τα ραντεβού μας. Δεν με βοήθησαν οι άνθρωποι που δεν άντεχαν να είναι κοντά μου, αλλά το καταλαβαίνω και δεν θα ήθελα κι εγώ να είναι και να έχω την έννοια τους

Υπάρχουν φράσεις που λέγονται σε ασθενείς με καρκίνο με καλή πρόθεση αλλά τελικά στεναχωρούν ή θυμώνουν τον ασθενή;
Αυτό που την πρώτη φορά με τρέλαινε ήταν ότι ήρθε γιατί είσαι δυνατή εσύ και θα αντέξεις. Ή να υποτιμούν την διαδικασία μου για να το αντέξουν αυτοί βασικά.

Πώς επηρεάζεται η ταυτότητα ενός ανθρώπου όταν γίνεται “ο καρκινοπαθής”;
Το διάστημα που κάνει θεραπείες, είναι η αίσθηση της ανημπόριας. Μετά εγώ δεν βάζω την ταμπέλα αυτή σε μένα, παρά μόνο κατά την διαδικασία της θεραπείας.

Πόσο δύσκολο είναι να αντέχεις τα συναισθήματα των άλλων για τη δική σου ασθένεια;
Πολύ δύσκολο και άδικο. Αυτή τη φορά δεν το έκανα, όποιος δεν αντέχει, ας φύγει με συνοπτικές διαδικασίες. Ένα πράγμα που σίγουρα μαθαίνεις με τον καρκίνο είναι ότι θέλεις-δεν θέλεις γίνεσαι εσύ προτεραιότητα.

Επιστρέφοντας στο γραφείο, τι είχε αλλάξει μέσα σου ως ψυχοθεραπεύτρια;
Δεν σταμάτησα να δουλεύω, ελάττωσα πολύ τις ώρες μου βέβαια τις καθημερινές και αυτό που άλλαξε είναι ότι θέλω να δουλεύω λίγο και να ζω περισσότερο.

Καταλαβαίνεις αλλιώς τώρα τον φόβο των θεραπευόμενων;
Όχι δεν νομίζω να νιώθω κάποια διαφορά σε αυτό

Έχεις μεγαλύτερη αντοχή ή μεγαλύτερη ευαλωτότητα απέναντι στον πόνο των άλλων;
Μεγαλύτερη ενσυναίσθηση θα έλεγα.

Πώς φροντίζεις τον εαυτό σου;
Καλός ύπνος, καλό φαγητό, ξεκούραση και προτεραιότητα σε μένα.  Λίγους ανθρώπους που μπορώ να είμαι 100% ο εαυτός μου, τις εξετάσεις μου για πρόληψη =μιας και έχω το γονίδιο brca 2- και οι πιθανότητες για καρκίνο είναι μετά τα 60 πάνω από 70%, να ταξιδεύω, να με καλομαθαίνω, να με ακούω και να προσπαθώ -όχι πάντα με επιτυχία- να μην αγχώνομαι.

Ποιο είναι ένα ψυχολογικό λάθος που κάνουν συχνά οι ασθενείς χωρίς να το καταλαβαίνουν;
Υπερτιμούν ή υποτιμούν την αρρώστια. Κλείνονται στον εαυτό τους και δεν δίνουν δυνατότητα στους άλλους να βοηθήσουν και να στηρίξουν.

Πρέπει κάποιος να είναι “θετικός” για να τα καταφέρει;
Δεν νομίζω ότι έχει πρέπει, να μπορεί να σταθεί στη δυσκολία του με τα πάνω και τα κάτω του και να μοιράζεται με τους ανθρώπους γύρω του το βάρος. Αν είναι αρκετοί, είναι ελάχιστο.

Τι θα έλεγες σε κάποιον που φοβάται αλλά νιώθει ότι δεν “δικαιούται” να το δείξει;
Θα του έλεγα ότι όλοι φοβόμαστε και να ξέρει ότι δεν είναι μόνο αυτό, είναι πολλά περισσότερα όπως η πλευρά που του λέει ότι δεν δικαιούται, που τον πάει στον γιατρό, που ελπίζει, που ονειρεύεται. Οπότε απλά για την ώρα κερδίζει η πλευρά που του λέει ότι δεν δικαιούται να δείξει τον φόβο του.

Πώς μπορεί κάποιος να ζητήσει βοήθεια χωρίς να νιώθει βάρος;
Το είπα και πιο πάνω, αν δεν είναι ένας αυτός ο άνθρωπος αλλά 3, 4 για να μοιράζεται.

Τι θα ήθελες να ξέρει ο κόσμος για την ψυχική εμπειρία του καρκίνου;
Είναι μια μύηση στη ζωή και στο θάνατο και μόνο όσοι το έχουν περάσει ξέρουν τι σημαίνει. Οπότε σε αυτούς που δεν το έχουν περάσει θα έλεγα την ευχή να μην το περάσουν ποτέ, σε εκείνους που το πέρασαν θα έκλεινα με νόημα το μάτι και σ’αυτούς που το περνάνε θα έλεγα “θα περάσει και όταν περάσει η καταιγίδα, δεν θα ξέρεις καν πώς την πέρασες”.

Υπάρχει κάτι που σου έδωσε-όσο παράξενο κ αν ακούγεται- έφερε αυτή η εμπειρία;
Η αλήθεια είναι ότι γι αυτήν την φορά ακόμη δεν το έχω βρει. ίσως είναι η αίσθηση της αγάπης που ένιωσα. Ούτε εγώ ήξερα ότι έχω τόσους ανθρώπους που με αγαπάνε και με νοιάζονται τόσο πολύ.

Η πρώτη όμως φορά που πέρασε καιρός και έχει καθίσει η εμπειρία το δώρο ήταν να με αγαπήσω βαθιά, όπως κανένας δεν μου είχε μάθει ως τότε. Και δεν είναι παράξενο γιατί όλοι σχεδόν έχουν την ίδια αίσθηση ότι αφήνει κέρδος αυτή η διαδικασία γιατί είναι ένας σεισμός που σε ταρακουνάει από τα θεμέλια σου.

Η Βικτώρια ζει και εργάζεται -και διαδικτυακά φυσικά- στη Θεσσαλονίκη.
Το email της victoriaska@hotmail.com και victoriaaska64@gmail.com