Υπάρχουν πρωινά που, πριν ακόμη σηκωθούμε από το κρεβάτι, έχουμε ήδη έρθει αντιμέτωποι με τα προβλήματα του κόσμου. Με το κινητό μέσα σε λίγα λεπτά έχουμε διαβάσει για έναν πόλεμο, μια καταστροφή, ένα έγκλημα, μια πολιτική κρίση. Και μετά πρέπει να σηκωθούμε, να πάμε στη δουλειά μας, να συνεχίσουμε κανονικά τη ζωή μας. Μπορούμε να είμαστε καλά όταν γύρω μας συμβαίνουν τόσα άσχημα πράγματα;  

Το να ενημερωνόμαστε είναι σημαντικό αλλά όταν η ενημέρωση γίνεται συνεχής έκθεση σε αρνητικές ειδήσεις; Θα απαντήσει κάποιος “τότε σταμάτα να ακούς και να διαβάζεις ειδήσεις που ξέρεις πως στο τέλος θα σε κάνουν να αισθανθείς χειρότερα”. 

Γιατί όμως δυσκολευόμαστε να σταματήσουμε; Δεν είμαστε όλοι δημοσιογράφοι για να ενημερωνόμαστε και να ξέρουμε κάθε στιγμή τι γίνεται για να καταγράφουμε μια είδηση. Ίσως να είναι η ανάγκη να αισθανόμαστε ότι έχουμε τον έλεγχο. Όταν ακούμε μια είδηση που φαίνεται πρωτοφανής, απίστευτη, θέλουμε να ξέρουμε τι συμβαίνει, τι θα γίνει μετά, αν υπάρχει κάποια εξέλιξη.

Όμως, περισσότερη πληροφορία δεν σημαίνει και περισσότερος έλεγχος αλλά ίσως περισσότερη εγρήγορση η οποία κουράζει. Δεν χρειάζεται να ξέρουμε τα πάντα για να νοιαζόμαστε. Άλλο ενημερώνομαι και άλλο εκτίθεμαι όλη την ώρα. Μπορούμε να επιλέγουμε πότε και πόσο θα ενημερωνόμαστε. 

Κάποιος μπορεί να σκεφτεί “μπορώ, επιτρέπεται να είμαι χαρούμενος όταν οι άνθρωποι γύρω μου υποφέρουν;” Η δική μας χαρά δεν ακυρώνει τον πόνο του διπλανού μας. Μπορούμε να γνωρίζουμε ότι ο κόσμος μπορεί να υποφέρει και ταυτόχρονα να χαιρόμαστε όταν περνάμε χρόνο και απολαμβάνουμε πράγματα μ’έναν αγαπημένο μας. Μπορούμε να νοιαζόμαστε και ταυτόχρονα να ζούμε.  

Μπορούμε να συγκινούμαστε από μια είδηση και λίγο αργότερα να γελάμε. Αυτές οι δύο καταστάσεις δεν αλληλοαναιρούνται. Ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι δεν μας επηρεάζει τίποτα. Σημαίνει ότι μπορούμε να νιώθουμε χωρίς να μας κατακλύζουν τα συναισθήματά μας.

Να ενημερωνόμαστε χωρίς να παρακολουθούμε τα πάντα, να ενδιαφερόμαστε χωρίς να αισθανόμαστε υπεύθυνοι να λύσουμε όλα τα προβλήματα του κόσμου, να αναγνωρίζουμε την πραγματικότητα χωρίς να χάνουμε την επαφή με τη δική μας πραγματικότητα. Να επιλέγουμε αξιόπιστες πηγές, κάποιες ώρες της ημέρας να τις κρατάμε χωρίς ειδήσεις και κοινωνικά δίκτυα όχι ως άρνηση της πραγματικότητας, αλλά για να ξεκουράζουμε το μυαλό μας. Το σημαντικότερο είναι να μπορούμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας, να είμαστε σε επαφή μ’εμάς. 

Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι «πώς να είμαστε καλά όταν ο κόσμος δεν είναι καλά;» αλλά “πώς μπορώ να νοιάζομαι για τον κόσμο χωρίς να χάνω τον εαυτό μου μέσα σε αυτόν;” 

Ο κόσμος μπορεί να μην είναι πάντα καλά.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται σε εμάς να είμαστε.

Έχουμε μάθει να θεωρούμε τη φροντίδα των άλλων κάτι καλό και σωστό. Να είμαστε εκεί, να ακούμε, να βοηθάμε, να καταλαβαίνουμε, να στηρίζουμε. Και πράγματι, η φροντίδα είναι σημαντική για τις σχέσεις μας. Τι γίνεται όμως όταν προσπαθούμε να είμαστε εκεί για όλους, αρχίζουμε να απουσιάζουμε από τη δική μας ζωή;

Υπάρχουν άνθρωποι που δυσκολεύονται να πουν ‘όχι’, ακόμη κ όταν είναι κουρασμένοι. Που βάζουν τις ανάγκες των άλλων πρώτες γιατί φοβούνται μήπως τους απογοητεύσουν, που αισθάνονται ενοχές όταν επιλέγουν τον εαυτό τους ή όταν χρειάζονται λίγο χρόνο και χώρο μόνο για εκείνους. Τότε, μπορεί η φροντίδα να αρχίσει να γίνεται παραμέληση του εαυτού μας. Το να φροντίζουμε τους άλλους δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξεχνάμε εμάς. Δεν χρειάζεται να είμαστε πάντα διαθέσιμοι, δυνατοί και πρόθυμοι να λύσουμε τα προβλήματα των άλλων γιατί έχουμε κ εμείς ανάγκες, όρια, επιθυμίες και στιγμές που χρειαζόμαστε φροντίδα.

Το ‘όχι’ δεν σημαίνει ότι αγαπάμε λιγότερο, το να πάρουμε απόσταση δεν σημαίνει ότι αδιαφορούμε, το να ξεκουραστούμε δεν σημαίνει ότι είμαστε εγωιστές.

Η φροντίδα του εαυτού μας δεν είναι πολυτέλεια, ούτε εγωισμός αλλά ένας τρόπος να θυμόμαστε ότι κ εμείς αξίζουμε την ίδια κατανόηση και τρυφερότητα που προσφέρουμε στους άλλους. Ίσως λοιπόν, πριν ρωτήσουμε “τι χρειάζεται ο άλλος από μένα” να κάνουμε μια διαφορετική ερώτηση: “χρειάζομαι εγώ αυτή τη στιγμή;”

Γιατί δεν μπορούμε να είμαστε παρόντες για τους άλλους όταν έχουμε μάθει να απουσιάζουμε από τον εαυτό μας.

Σήμερα γιορτάζουν η Σοφία, η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη. Τέσσερις λέξεις που για τον καθένα μας έχουν διαφορετικό νόημα, αλλά ίσως έχουν κάτι κοινό: μας θυμίζουν όσα χρειαζόμαστε περισσότερο όταν η ζωή γίνεται δύσκολη.

Σοφία είναι να μαθαίνουμε να ακούμε τον εαυτό μας και να αναγνωρίζουμε τι πραγματικά χρειαζόμαστε. Πίστη να συνεχίζουμε, ακόμη κι όταν δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις. Να πιστεύουμε στον εαυτό μας, στους ανθρώπους που αγαπάμε ή σε κάτι μεγαλύτερο από εμάς.

Ελπίδα είναι εκείνο το μικρό φως που μας βοηθά να κοιτάμε λίγο πιο πέρα από τη δυσκολία της στιγμής. Δεν σημαίνει ότι αγνοούμε την πραγματικότητα,  σημαίνει ότι αφήνουμε χώρο στην πιθανότητα πως τα πράγματα μπορούν να αλλάξουν.

Και Αγάπη είναι η σύνδεση. Με τους άλλους, αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό. Είναι η αποδοχή, η φροντίδα, η παρουσία και η κατανόηση.

Ίσως τελικά αυτές οι τέσσερις λέξεις να είναι κάτι περισσότερο από μια γιορτινή ευχή. Να είναι τέσσερις υπενθυμίσεις για τις μέρες που δυσκολευόμαστε.

Να έχουμε τη σοφία να ακούμε τον εαυτό μας, την πίστη να συνεχίζουμε, την ελπίδα να περιμένουμε το καλύτερο και την αγάπη να μας θυμίζει πως δεν χρειάζεται να τα περνάμε όλα μόνοι.

Υπάρχει κάτι παράξενο με τον Σεπτέμβριο. Δεν αλλάζει μόνο η εποχή. Αλλάζει κάπως και ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε τη ζωή μας.

Μετά το καλοκαίρι, επιστρέφουμε στη δουλειά, στο σχολείο, στις υποχρεώσεις, στα προγράμματα, στην καθημερινότητά μας. Μαζί με αυτή την επιστροφή εμφανίζεται συχνά και μια άλλη σκέψη: «Από τον Σεπτέμβριο θα…» Οργανωθώ καλύτερα, θα αρχίσω γυμναστική, θα φροντίσω περισσότερο τον εαυτό μου, θα βάλω όρια, θα διαβάζω περισσότερο, θα αφήσω πίσω μου ό,τι με κουράζει.

Σαν να έχουμε, εκτός από την 1η Ιανουαρίου, μια δεύτερη ευκαιρία για μια νέα αρχή.

Ο Σεπτέμβριος είναι ένα φυσικό «ορόσημο». Μας βοηθά να χωρίσουμε νοητά τη ζωή μας σε περιόδους: πριν και μετά τις διακοπές, πριν και μετά την επιστροφή, πριν και μετά το καλοκαίρι. Κάθε τέτοιο ορόσημο μπορεί να μας κάνει να πάρουμε λίγη απόσταση από την καθημερινότητά μας και να αναρωτηθούμε: Πώς είμαι; Τι θέλω; Τι χρειάζομαι; Τι θα ήθελα να αλλάξει; Σαν να μας δίνει την αφορμή να κοιτάξουμε ξανά τη ζωή που ήδη έχουμε.
Να αναρωτηθούμε όχι μόνο τι θέλουμε να πετύχουμε, αλλά και πώς θέλουμε να νιώθουμε μέσα στην καθημερινότητά μας.

Γιατί μια νέα αρχή δεν χρειάζεται να σημαίνει μια νέα, «βελτιωμένη» εκδοχή του εαυτού μας. Μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ πιο απλό: να επιστρέψουμε λίγο περισσότερο σε εμάς.

Διάβασα την είδηση για τρεις χελώνες που βρέθηκαν βαμμένες με πορτοκαλί λαδομπογιά. Δεν γνωρίζουμε ποιος το έκανε ούτε τι σκεφτόταν εκείνη τη στιγμή. Και, ίσως, αυτό δεν είναι το πιο σημαντικό ερώτημα, αλλά πώς φτάνει ένας άνθρωπος στο σημείο να μη σταματήσει ούτε για μια στιγμή και να αναρωτηθεί: «Τι μπορεί να βιώνει αυτό το πλάσμα;»

Στην ψυχολογία μιλάμε συχνά για την ενσυναίσθηση ως την ικανότητα να αναγνωρίζουμε και να κατανοούμε τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου. Στην πραγματικότητα, όμως, η ενσυναίσθηση δεν περιορίζεται στις ανθρώπινες σχέσεις. Είναι η ικανότητά μας να αντιλαμβανόμαστε ότι και ένα άλλο ζωντανό ον μπορεί να αισθάνεται φόβο, πόνο, στρες ή αναστάτωση.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε ακριβώς πώς βιώνει τον κόσμο μια χελώνα για να αναγνωρίσουμε ότι αξίζει τον σεβασμό μας.

Κάποιες φορές η σκληρότητα δεν ξεκινά από την πρόθεση να προκαλέσουμε κακό. Ξεκινά από κάτι πιο ύπουλο: από τη στιγμή που ο άλλος παύει να υπάρχει ως ένα ον με εμπειρίες και συναισθήματα. Όταν γίνεται αντικείμενο, παιχνίδι, αφορμή για αστείο ή για λίγα λεπτά διασκέδασης.

Η ψυχολογία έχει μελετήσει αυτό το φαινόμενο. Όσο λιγότερο αντιλαμβανόμαστε τον άλλον ως ένα ον που νιώθει, τόσο πιο εύκολο γίνεται να αγνοήσουμε τον πόνο του. Αυτό μπορεί να αφορά έναν άνθρωπο, αλλά μπορεί να αφορά και ένα ζώο.

Η ενσυναίσθηση, όμως, δεν είναι μόνο ένα συναίσθημα. Είναι μια καθημερινή επιλογή. Είναι εκείνη η μικρή παύση πριν από κάθε πράξη. Η στιγμή που αναρωτιόμαστε: «Αν αυτό το πλάσμα μπορούσε να μου μιλήσει, τι θα μου έλεγε;»

Ίσως αυτή η ερώτηση να είναι πιο σημαντική από όσο νομίζουμε.

Γιατί η ποιότητα μιας κοινωνίας δεν φαίνεται μόνο στον τρόπο που φέρεται στους ανθρώπους της. Φαίνεται και στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα πιο αδύναμα και ανυπεράσπιστα πλάσματα.

Είναι μια ερώτηση που οι περισσότεροι έχουμε ακούσει ή έχουμε κάνει κάποια στιγμή. Και πίσω της κρύβεται η πεποίθηση: ότι ο καλός άνθρωπος είναι εκείνος που νοιάζεται για τα πάντα. Για κάθε κοινωνικό ζήτημα, για κάθε δυσάρεστη είδηση, για κάθε άποψη που κυκλοφορεί, για κάθε άνθρωπο που ζητά την προσοχή του. Σαν να μετριέται η ευαισθησία μας με το πόσα πράγματα μας αγγίζουν.

Ζούμε σε μια εποχή που η προσοχή μας διεκδικείται διαρκώς. Οι ειδήσεις φτάνουν στο κινητό μας μέσα σε δευτερόλεπτα. Με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχολιάζουμε, παίρνουμε θέση, θυμώνουμε, συγκινούμαστε, ανησυχούμε. Καθημερινά ερχόμαστε αντιμέτωποι με ιστορίες ανθρώπων που υποφέρουν, με γεγονότα που μας προκαλούν φόβο ή αγανάκτηση.

Σιγά σιγά δημιουργείται η αίσθηση ότι αν δεν ενημερωθούμε για κάτι, αν δεν έχουμε γνώμη ή αν δεν συγκινηθούμε αρκετά, σημαίνει πως αδιαφορούμε.

Αλλά η αλήθεια είναι διαφορετική. Η προσοχή μας έχει περιορισμένο ψυχικό χώρο. Δεν μπορούμε να τη μοιράζουμε απεριόριστα χωρίς κόστος. Κάθε φορά που κάτι τραβά την προσοχή μας, καταναλώνει χρόνο, σκέψη και συναισθηματική ενέργεια. Όπως ακριβώς το σώμα κουράζεται όταν ξοδεύει περισσότερη ενέργεια από όση μπορεί να αναπληρώσει, έτσι και ο ψυχισμός εξαντλείται όταν καλείται να επεξεργαστεί ασταμάτητα ερεθίσματα.

Ίσως αυτός να είναι ένας από τους λόγους που τόσοι άνθρωποι σήμερα αισθάνονται διαρκώς κουρασμένοι, ακόμη κι όταν δεν έχουν κάνει κάτι ιδιαίτερα απαιτητικό. Δεν είναι μόνο οι υποχρεώσεις που τους εξαντλούν. Είναι και η συνεχής κατανάλωση πληροφοριών, συναισθημάτων και ανησυχιών.

Κάπου εδώ εμφανίζεται μια έννοια: η επιλεκτική αδιαφορία. Η λέξη «αδιαφορία» δεν έχει καλή φήμη. Τη συνδέουμε με την ψυχρότητα, την έλλειψη ενσυναίσθησης ή την απάθεια. Όμως η επιλεκτική αδιαφορία δεν έχει καμία σχέση.

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην απάθεια και στην επιλεκτική αδιαφορία.

Η απάθεια λέει: «Δεν με νοιάζει τίποτα.» Η επιλεκτική αδιαφορία λέει: «Με νοιάζουν βαθιά κάποια πράγματα. Ακριβώς γι’ αυτό επιλέγω συνειδητά να μη δώσω την ενέργειά μου σε όλα τα υπόλοιπα.» Δεν είναι έλλειψη ενδιαφέροντος, είναι επιλογή. Είναι η αναγνώριση ότι η προσοχή μας δεν είναι ανεξάντλητη και ότι χρειάζεται να τη διαχειριζόμαστε με τον ίδιο τρόπο που διαχειριζόμαστε τον χρόνο ή τη σωματική μας ενέργεια.

Στην ψυχολογία μιλάμε συχνά για τη σημασία των ορίων στις σχέσεις μας. Ίσως, όμως, χρειάζεται να αρχίσουμε να βάζουμε όρια και στην προσοχή μας. Να αναρωτιόμαστε όχι μόνο «τι μου ζητά την προσοχή;», αλλά και «τι αξίζει πραγματικά την προσοχή μου;».

Αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τον κόσμο ή ότι αποφεύγουμε όσα μας δυσκολεύουν. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως δεν μπορούμε να επηρεάσουμε τα πάντα και πως δεν χρειάζεται να κουβαλάμε το βάρος όλων.

Μερικές φορές η πιο υγιής επιλογή είναι να πούμε: «Δεν χρειάζεται να διαβάσω άλλη μία είδηση που θα με αναστατώσει χωρίς να μπορώ να αλλάξω κάτι.» «Δεν χρειάζεται να συμμετέχω σε κάθε διαδικτυακή αντιπαράθεση.» «Δεν χρειάζεται να έχω γνώμη για όλα.» «Δεν χρειάζεται να δώσω χώρο σε κάθε πρόσωπο ή κατάσταση που διεκδικεί την προσοχή μου.» Αυτές οι φράσεις δεν εκφράζουν αδιαφορία απέναντι στους άλλους, αλλά σεβασμό απέναντι στον εαυτό μας.

Γιατί όταν η προσοχή μας διασκορπίζεται παντού, στο τέλος δεν απομένει αρκετή για εκείνα που έχουν πραγματικά σημασία. Για τις σχέσεις μας. Για τους ανθρώπους που αγαπάμε. Για τις αξίες μας. Για τη δημιουργικότητά μας. Για την ξεκούρασή μας. Η επιλεκτική αδιαφορία δεν μας κάνει λιγότερο ευαίσθητους. Αντίθετα, μας βοηθά να διατηρήσουμε την ευαισθησία μας εκεί όπου μπορεί να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο.

Ψυχική υγεία ισως να σημαίνει ότι μαθαίνουμε να επιλέγουμε ποιες μάχες αξίζει να δώσουμε και ποιες μπορούμε να αφήσουμε να περάσουν χωρίς ενοχές.

Γιατί τελικά η επιλεκτική αδιαφορία δεν είναι το αντίθετο της φροντίδας. Είναι ένας τρόπος να προστατεύσουμε τη δυνατότητά μας να συνεχίσουμε να φροντίζουμε – τους ανθρώπους που αγαπάμε, τις αξίες που μας καθοδηγούν και, ίσως το πιο δύσκολο από όλα, τον ίδιο μας τον εαυτό.

Όταν τελειώνει μια σχέση, συχνά πιστεύουμε ότι πρέπει να σταματήσει και η αγάπη. Όμως τα συναισθήματα δεν λειτουργούν σαν διακόπτης. Δεν εξαφανίζονται τη στιγμή που χωρίζουμε, ούτε επειδή αποφασίσαμε ότι «πρέπει να προχωρήσουμε».

Και τότε γεννιέται το ερώτημα: Πού πηγαίνει όλη αυτή η αγάπη;
Η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάζεται να πάει πουθενά.

Η αγάπη δεν είναι κάτι που πετάμε στα σκουπίδια, ούτε κάτι που πρέπει να ανακυκλώσουμε για να αγαπήσουμε κάποιον άλλον. Είναι μια εμπειρία που μας διαμόρφωσε με εύκολο ή δύσκολο τρόπο. Έναν τρόπο με τον οποίο κάποιοι μάθαμε να συνδεόμαστε, να φροντίζουμε, να ελπίζουμε.

Αυτό που χρειάζεται να αφήσουμε πίσω μας δεν είναι η αγάπη, αλλά η προσκόλληση.
Η ανάγκη να συνεχίσει να υπάρχει μια σχέση που έχει ήδη τελειώσει. Με τον χρόνο, η αγάπη αλλάζει μορφή. Παύει να ζητά παρουσία, απαντήσεις ή επιστροφή. Γίνεται ανάμνηση, γνώση και ίσως και ευγνωμοσύνη. Γίνεται ένα κομμάτι της ιστορίας μας.

Ίσως τελικά ωριμότητα είναι όχι στο να πάψουμε να αγαπάμε κάποιον, αλλά, στο να αποδεχτούμε ότι μπορούμε να συνεχίσουμε να αγαπάμε, χωρίς να χρειάζεται να κρατάμε τον άνθρωπο αυτόν στη ζωή μας.

Υπάρχουν άνθρωποι που, ενώ έχουν φύγει από τη ζωή μας, συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα μας. Δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που αγαπήσαμε περισσότερο. Συχνά είναι εκείνοι με τους οποίους έμεινε κάτι ανολοκλήρωτο. Μια κουβέντα που δεν ειπώθηκε ποτέ. Μια συγγνώμη που δεν δόθηκε. Μια εξήγηση που δεν ήρθε. Μια σχέση που τελείωσε χωρίς πραγματικό τέλος.

Αυτές τις εμπειρίες περιγράφονται συχνά ως «ανοιχτοί λογαριασμοί». Είναι καταστάσεις που δεν έχουν ολοκληρωθεί και γι’ αυτό συνεχίζουν να διεκδικούν χώρο στη σκέψη και στα συναισθήματά μας.

Πολλές φορές πιστεύουμε ότι κυνηγάμε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Στην πραγματικότητα, μπορεί να κυνηγάμε αυτό που δεν καταφέραμε να ολοκληρώσουμε μαζί του. Όχι τον ίδιο, αλλά την ανάγκη μας να καταλάβουμε, να ακουστούμε, να δικαιωθούμε.

Όσο ένας ανοιχτός λογαριασμός παραμένει μέσα μας, υπάρχει ο κίνδυνος να επαναλαμβάνουμε το ίδιο μοτίβο με διαφορετικούς ανθρώπους. Σαν να προσπαθούμε να ξαναγράψουμε μια ιστορία, ελπίζοντας αυτή τη φορά με διαφορετική κατάληξη.

Το κλείσιμο ενός ανοιχτού λογαριασμού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα συναντήσουμε ξανά τον άλλον άνθρωπο. Συχνά δεν είναι καν εφικτό. Η ολοκλήρωση είναι μια εσωτερική διεργασία. Μπορεί να έρθει μέσα από την κατανόηση, την αποδοχή ή ακόμη και μέσα από την παραδοχή ότι δεν θα πάρουμε ποτέ όλες τις απαντήσεις που θα θέλαμε. Και σ’αυτή τη συνειδητοποίηση που συνήθως παίρνει χρόνο, βοηθάει πολύ η ψυχοθεραπεία.

Ωριμότητα δεν σημαίνει να έχουμε όλες τις απαντήσεις και εξηγήσεις.  Βρίσκεται στο να μπορούμε να συνεχίσουμε τη ζωή μας ακόμη και όταν κάποιες ιστορίες έμειναν ανολοκλήρωτες.

Γιατί τελικά, δεν μας κρατούν πίσω πάντα οι άνθρωποι αλλά οι ανοιχτοί λογαριασμοί που δεν καταφέραμε ποτέ να κλείσουμε. 

Το 2022 δημοσιεύθηκε στο The Atlantic το άρθρο The Women Naming Their Babies After Themselves. Τι σημαίνει άραγε όταν μια μητέρα επιλέγει να δώσει στην κόρη της το δικό της μικρό όνομα; Γιατί να θέλει μια γυναίκα το παιδί της να έχει το ίδιο όνομα με εκείνη; Είναι μια πράξη σύνδεσης; Μια ανάγκη συνέχειας; Ή μήπως μας δείχνει κάτι βαθύτερο για τη σχέση μητέρας παιδιού; Δεν υπάρχει μία μόνο απάντηση. Για κάποιες μητέρες, μπορεί να είναι ένας τρόπος να τιμήσουν ένα όνομα που αγαπούν, να μεταφέρουν ένα κομμάτι της προσωπικής τους ιστορίας ή να εκφράσουν έναν ιδιαίτερο δεσμό με το παιδί τους. Το κοινό όνομα μπορεί να συμβολίζει την εγγύτητα, την αγάπη και την αίσθηση ότι δύο άνθρωποι μοιράζονται κάτι μοναδικό.

Από ψυχολογική σκοπιά, όμως, η επιλογή αυτή μας οδηγεί σε ένα βαθύτερο ερώτημα: βλέπει η μητέρα το παιδί ως ένα ξεχωριστό πρόσωπο ή, έστω ασυνείδητα, ως μια προέκταση του εαυτού της;

Στα πρώτα στάδια της ζωής, η έντονη σύνδεση ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί είναι φυσιολογική και απαραίτητη. Το βρέφος εξαρτάται πλήρως από τον φροντιστή του και η μητέρα συχνά βιώνει μια βαθιά ψυχική εγγύτητα μαζί του. Σταδιακά, όμως, το παιδί χρειάζεται να ανακαλύψει ότι είναι ένας ξεχωριστός άνθρωπος: με δικές του επιθυμίες, ανάγκες, όνειρα και επιλογές.

Ο Donald Winnicott τόνισε τη σημασία της «αρκετά καλής μητέρας» (good enough mother), μιας μητέρας που αρχικά προσφέρει ασφάλεια και προσαρμόζεται στις ανάγκες του βρέφους, αλλά σταδιακά επιτρέπει στο παιδί να αναπτύξει την αυτονομία του. Η υγιής σχέση μητέρας και παιδιού δεν βασίζεται στη μόνιμη συγχώνευση, αλλά στην ικανότητα του παιδιού να αισθανθεί ασφαλές ώστε να γίνει ο δικός του άνθρωπος.

Αντίστοιχα, η Margaret Mahler περιέγραψε τη διαδικασία του αποχωρισμού και της εξατομίκευσης (separation-individuation), μέσα από την οποία το παιδί σταδιακά διαμορφώνει την αίσθηση ότι είναι ένα ξεχωριστό πρόσωπο, διαφορετικό από τη μητέρα του.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα κοινό όνομα αποκτά έναν ενδιαφέροντα συμβολισμό. Δεν σημαίνει ότι μια μητέρα που δίνει το όνομά της στην κόρη της δυσκολεύεται απαραίτητα να τη δει ως ξεχωριστή προσωπικότητα. Ένα όνομα από μόνο του δεν μπορεί να μας πει τίποτα για την ποιότητα μιας σχέσης.

Αυτό που έχει σημασία είναι αν το παιδί μεγαλώνει με την ελευθερία να δημιουργήσει τη δική του ταυτότητα. Μερικές φορές οι γονείς, χωρίς να το συνειδητοποιούν, μπορεί να επενδύουν στα παιδιά τους δικά τους όνειρα, ανεκπλήρωτες επιθυμίες ή την ανάγκη να συνεχιστούν μέσα από αυτά. Το ίδιο όμως μπορεί να συμβεί ανεξάρτητα από το όνομα που επιλέγουν.

Η πραγματική πρόκληση της γονεϊκότητας δεν είναι να αφήσουμε κάτι από εμάς στα παιδιά μας. Αυτό είναι αναπόφευκτο. Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μπορέσουμε να αποδεχτούμε ότι το παιδί μας θα πάρει αυτά τα στοιχεία και θα δημιουργήσει κάτι διαφορετικό.

Γιατί η αγάπη δεν σημαίνει να φτιάξουμε μια συνέχεια του εαυτού μας. Σημαίνει να δώσουμε σε έναν άλλον άνθρωπο τον χώρο να γίνει αυτό που είναι.