About nassiae

Ψυχοθεραπεία, Gestalt, Παρατήρηση, Όνειρα, Υπαρξισμός, EMDR, Brevitas, Peanuts, Γάτες. Όχι απαραίτητα μ’αυτή τη σειρά. efthimiopoulou.n@gmail.com

Ghostbusters

20210706_174137.jpg

Το ghosting είναι μια συμπεριφορά τόσο διαδεδομένη που σχεδόν έχει ενσωματωθεί στην κουλτούρα μας και ήδη από κάποιους θεωρείται ως κάτι φυσιολογικό, αναμενόμενο ακόμα και αστείο. Το ghosting είναι η ξαφνική διακοπή οποιασδήποτε επικοινωνίας από τη μια πλευρά χωρίς κανένα προφανή για την άλλη πλευρά λόγο ή εξήγηση. Ο άνθρωπος που εξαφανίζεται, που γίνεται φάντασμα -ghost- και που είχατε καθημερινή επαφή ξαφνικά αδιαφορεί για εσάς και αγνοεί τις προσπάθειες επικοινωνίας αφήνοντάς σας σε κατάσταση σοκ.

Μετά το σοκ συνήθως ακολουθούν ασταμάτητες σκέψεις και συνεχής ανάλυση: “γιατί να συμπεριφερθεί έτσι; τι έκανα; λες να του/της συνέβη κάτι;” Το λάθος σ’αυτές τις περιπτώσεις είναι η προσπάθεια να αναλύουμε παράλογες συμπεριφορές με αποτέλεσμα να καθηλωνόμαστε, το γνωστό analysis-paralysis.

Εάν όμως έπρεπε οπωσδήποτε να εξηγήσουμε μια τέτοια συμπεριφορά, προσωπικά θα έδινα τρεις ερμηνείες. α) γιατί έτσι βόλευε, ήταν ο πιο εύκολος τρόπος β) κακή ποιότητα ανθρώπου γ) συναισθηματική ανωριμότητα. Πάντως σίγουρα πίσω απ’αυτή τη συμπεριφορά δεν κρύβεται κάποιο βάθος που εμείς οι υπόλοιποι αδυνατούμε να καταλάβουμε. Ούτε βάθος, ούτε πλάτος.

Οι ερμηνείες και οι αναλύσεις δεν είναι ο κατάλληλος τρόπος για να ξεπεράσετε αυτό που σας συνέβη. Η ανάγκη να τακτοποιήσετε τον ανοιχτό λογαριασμό μέσα σας και να προχωρήσετε είναι πολύ μεγάλη και απολύτως κατανοητή όμως, πρέπει να ξέρετε πως σ’αυτή την περίπτωση θα χρειαστεί να το κλείσετε μόνοι σας. Εξάλλου όπως θα γνωρίζετε, οι άνθρωποι που θα μας φερθούν όπως θα θέλαμε και θα σεβαστούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες μας δεν είναι πολλοί.

Μάθετε να αγνοείτε αυτά που δεν μπορείτε να ελέγξετε δηλαδή συμπεριφορές άλλων.
Το μόνο που θα καταφέρετε είναι να χάσετε χρόνο και να αργήσετε να ξεχάσετε το δυσάρεστο συμβάν. Οι άνθρωποι κάνουν αυτό που θέλουν να κάνουν οι ίδιοι. Αισθάνονται με τον τρόπο που οι ίδιοι θέλουν να αισθανθούν, σκέπτονται αυτό που θέλουν να σκεφτούν, συμπεριφέρονται με τον τρόπο που έχουν μάθει και θα αλλάξουν μόνο όταν εκείνοι είναι έτοιμοι ή θέλουν να αλλάξουν. Κανένα είδος ελέγχου που εμείς θα ασκήσουμε δεν μπορεί να επιφέρει μόνιμες ή επιθυμητές αλλαγές σε έναν άλλον άνθρωπο.

Το μόνο άτομο που μπορούμε να μεταβάλουμε και στο οποίο έχουμε δικαιοδοσία ελέγχου είναι ο εαυτός μας. Εκεί θα επικεντρωθείτε. Μπορείτε να μετατρέψετε αυτή την άσχημη εμπειρία σε κάτι που αξίζει, δηλαδή στο να αναρωτηθείτε εάν υπάρχει κάτι καινούργιο να μάθετε για τον εαυτό σας. Μήπως επενδύσατε πολλά σ’έναν άνθρωπο χωρίς να τον γνωρίζετε; μήπως εμπιστευθήκατε πολύ γρήγορα; μήπως μείνατε περισσότερο στα λόγια παρά στις πράξεις του άλλου; Μήπως αυτή η συμπεριφορά σας θυμίζει κάτι απ’την ιστορία σας και σας έχει καθηλώσει έτσι; μήπως δεν έχει καν να κάνει με τον συγκεκριμένο άνθρωπο απλά η ανάγκη σας για επαφή, η ανάγκη να εμπιστευτείτε ήταν ακάλυπτες για μεγάλο χρονικό διάστημα;

Συγχωρήστε τον εαυτό σας που εμπιστεύτηκε και αφέθηκε και κυρίως μην παίρνετε τη συμπεριφορά των άλλων ως αντανάκλαση της δικής σας αυτοαξίας. Μη σας μαλώνετε επειδή δεν καταλάβατε αμέσως με τι άνθρωπο είχατε να κάνετε.

Μη ζητάτε απαντήσεις από εκείνους που δεν έχουν να δώσουν κάτι ή δεν θέλουν.
Κυρίως όμως, μη γίνεστε κυνηγοί φαντασμάτων.

Το συναίσθημα του 2021

Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης των συναισθημάτων μας είναι να τα αναγνωρίζουμε και να τα ονομάζουμε.  Ήταν αναμενόμενο να βρεθεί αυτή η λέξη που θα ονομάζει και θα περιγράφει το συναίσθημα που αρκετοί βιώσαμε και βιώνουμε. Ο γνωστός σε όλους Adam Grant, εντόπισε τη λέξη που περιγράφει τη συναισθηματική κατάσταση που επικρατεί λόγω της πανδημίας. Δεν είναι ούτε εξάντληση ούτε κατάθλιψη, λέει. “Το languishing είναι μια αίσθηση στασιμότητας και κενού. Είναι το κενό μεταξύ κατάθλιψης και άνθησης. Η απουσία ευεξίας. Είναι η κατάσταση που μπορεί να εξασθενήσει το κίνητρό μας και την εστίασή μας. Μπορεί να είναι το κυρίαρχο συναίσθημα του 2021”. 

Μιας που το μέγεθος της ευτυχίας μας εξαρτάται άμεσα και από τις σκέψεις μας και από το νόημα που δίνουμε σ’αυτά που μας συμβαίνουν, μπορούμε αν θέλουμε να επιλέξουμε να θυμηθούμε τον ψυχαναλυτή Masud Khan. Αυτή την αίσθηση απάθειας, την έλλειψη σκοπού και κατεύθυνσης την είχε ορίσει όχι ως κενό ή ψυχολογική κάμψη, αλλά ως το απαραίτητο διάστημα “αγρανάπαυσης” που χρειαζόμαστε πριν το όργωμα, τη σπορά και τη συγκομιδή της νέας μας καλλιέργειας. Το 2021 μάλλον θα είναι “languishing” λόγω της αβεβαιότητας που εξακολουθεί να επικρατεί. Όμως, κάτω από την επιφάνεια ίσως δημιουργείται ένας νέος εαυτός που ακόμα δεν μπορούμε να δούμε. 

Τα τέσσερα στάδια της πανδημικής κόπωσης – Ένας χρόνος μετά

Στην αρχή σκεφτήκαμε πως η πανδημία θα διαρκέσει λίγους μήνες και προσπαθήσαμε να πείσουμε τους εαυτούς μας πως θα τα καταφέρουμε. Ζούσαμε στο ηρωϊκό στάδιο. Υπήρχε αισιοδοξία και ενέργεια για να ξεπεραστεί όλο αυτό.

Αρχίσαμε να δραστηριοποιούμαστε κάνοντας γυμναστική, μαγειρεύοντας, διαβάζοντας, σε μια συνεχή προσπάθεια να κάνουμε “καλή χρήση” αυτής της περιόδου. Εξάλλου, όπως διαβάσαμε σε αμέτρητα άρθρα, ο Shakespeare έγραψε τον Βασιλιά Λήρ όσο ήταν σε καραντίνα.

Λίγο μετά μπήκαμε στο στάδιο τoυ μήνα του μέλιτος, όπου νιώσαμε πως μπορεί να μην ήμασταν όλοι στο ίδιο καράβι αλλά βρισκόμασταν μέσα στην ίδια φουρτούνα.

Μετά όμως περάσαμε στο στάδιο της απογοήτευσης. Αρχίσαμε να νιώθουμε σωματικά και συναισθηματικά εξαντλημένοι. Η υπερεπαγρύπνηση μετατράπηκε σε εκνευρισμό.

Σήμερα βρισκόμαστε στο στάδιο της κόπωσης, της εξάντλησης από την αναμονή. Είναι το στάδιο που μπορεί κάποιος ή να πυροδοτείται πολύ εύκολα ή να αποσύρεται εντελώς. Αυτά είναι τα τέσσερα στάδια της πανδημικής κόπωσης όπως περιγράφονται από τους ερευνητές του Medical Harvard School.

Από τη μια η συνειδητοποίηση πως το οριστικό τέλος και η επιστροφή στην κανονικότητα θα αργήσουν και από την άλλη η αδιάκοπη και συνεχής ροή κακών ειδήσεων, προκαλεί μια συλλογική πανδημική κόπωση.

Υπάρχει υπερδιέγερση από τη συνεχή εισροή πληροφοριών και μαζί η κόπωση που σχετίζεται με έλλειψη διέγερσης μιας και οι ζωές μας έχουν περιοριστεί αρκετά. Βρισκόμαστε ταυτόχρονα σε κατάσταση χαμηλής διέγερσης και υπερδιέγερσης. Οι ειδικοί λένε πως η επόμενη πρόκληση σε μια ενδεχόμενη πανδημία θα είναι η εξομάλυνση της καμπύλης της ψυχικής υγείας.

Όταν είμαστε ψυχικά και σωματικά εξαντλημένοι μειώνεται η ανθεκτικότητα και ενισχύονται τα συναισθήματα φόβου και αδυναμίας. Λόγω της εξάντλησης η ικανότητά μας αλλά και το κίνητρο για να αντιμετωπίσουμε τα δύσκολα συναισθήματα, μειώνεται.

Τη μόνη συμβουλή που θα τολμήσω να δώσω στην παρούσα φάση είναι η συνειδητή αποσύνδεση από τους «θορύβους» του περιβάλλοντος. Είναι και αυτό που θα μας βοηθήσει να παραμείνουμε ανθεκτικοί και να κάνουμε οικονομία δυνάμεων.

Δημοσιεύθηκε 14 Μαρτίου στο Liberal

Αγαπητή Ψ – Δεν είμαι αυτά που μου προσάπτουν

“Πριν λίγο καιρό στην εταιρεία που εργάζομαι έγιναν οι ετήσιες αξιολογήσεις και έχω προβληματιστεί και εκνευριστεί. Ο προϊστάμενός μου, μου ανέφερε πως κάποιες φορές συμπεριφέρομαι απότομα, αλαζονικά και έχω την τάση να υποτιμάω τους συναδέλφους μου. Όταν τον ρώτησα να μου πει περισσότερες λεπτομέρειες και συγκεκριμένα γεγονότα για να καταλάβω καλύτερα, επικαλέστηκε την ανωνυμία και δεν ήθελε να μου πει περισσότερα. Είναι μια καλή δουλειά και με ενδιαφέρει η εξέλιξή μου εκεί και επίσης δεν πιστεύω πως είμαι όλα αυτά που μου προσάπτουν. Έχω φέρει δυο μεγάλα προγράμματα στην εταιρεία (χρήματα δηλαδή) και η δουλειά μου πολλές φορές έχει εκτιμηθεί. Παρόλα αυτά, είμαι ανοιχτός να ακούσω και να κάνω κάποιες διορθωτικές αλλαγές χωρίς όμως να αλλάξω και τον χαρακτήρα μου και να γίνω κάποιος άλλος μόνο και μόνο επειδή κάποιοι ενοχλούνται”

Σε όλες τις σχέσεις το feedback -ή ανατροφοδότηση- είναι απαραίτητο. Φυσικά όλοι μας προτιμάμε να ακούμε τα θετικά σχόλια, αλλά τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά όταν γίνονται με καλή πρόθεση και ωραίο τρόπο είναι ευπρόσδεκτα γιατί μας βοηθάνε να δούμε τις δυνατότητες και τους περιορισμούς μας. Πιστεύω πως το να μας επισημαίνει ένας συνεργάτης μας και τους περιορισμούς μας, συνήθως είναι ένδειξη ενδιαφέροντος, πως μας εκτιμά, μας εμπιστεύεται και πιστεύει ότι έχουμε τη δυνατότητα να ‘μετακινηθούμε’ για να κάνουμε την καθημερινότητα και τη δική μας και των άλλων καλύτερη. Είναι χειρότερο να μας βλέπουν να κάνουμε κάτι που δυσκολεύει εμάς και την ομάδα και να μη μας λέει κανείς τίποτα.    

Βέβαια, το νόημα που θα δώσω στο feedback που μου δίνεται στο “τώρα”, έχει να κάνει με τον τρόπο που μου δόθηκε στο “τότε” και ίσως στο τώρα να μπαίνω σε άμυνα, να κάνω πολλές σκέψεις του τύπου “εγώ ποτέ δεν το έκανα αυτό, δεν φέρομαι αλαζονικά και υποτιμητικά”.

Θα πάρω ως δεδομένο τις καλές προθέσεις εκείνου που σας αξιολόγησε για να ξεκινήσουμε από κάπου και θα πω πως δεν το άκουσα ως κριτική αλλά ως πρόσκληση. Ο προϊστάμενός σας δεν σας είπε “δεν σε εκτιμώ ή δεν είσαι καλός” αλλά “εκτιμώ πολλά σε σένα και κάποιες φορές βλέπω μια συμπεριφορά η οποία δεν βοηθάει την ομάδα και σου δίνω μια ευκαιρία να το δεις και να κάνεις κάτι μ’αυτό”. Μπορεί να μην το είπε με αυτά τα λόγια, αλλά το νόημα ήταν αυτό. 

Εγώ θα ξεκινούσα προσπαθώντας να καταλάβω τι είναι αυτό που κάνω και οι άλλοι το βρίσκουν αλαζονικό και υποτιμητικό. Η αλαζονεία δεν είναι εγγενές χαρακτηριστικό, αλλά είναι ένας τρόπος για να προστατευτούμε από συναισθήματα που μας δυσκολεύουν.
Για παράδειγμα, εάν μέσα μου αισθάνομαι λίγη, ανίκανη ή χαζή, αυτό θα το προβάλω στους άλλους. Εσείς γίνεστε ανυπόμονος ή εκνευρίζεστε όταν οι άλλοι δεν καταλαβαίνουν με την πρώτη αυτό που λέτε; δυσκολεύεστε να επαινέσετε τους άλλους γιατί πιστεύετε πως αυτό που έκαναν δεν ήταν και τόσο σημαντικό; κοροϊδεύετε τις ιδέες ή τη γνώμη των άλλων για κάποιο θέμα; Σκεφτείτε εάν τα κάνετε όλα αυτά και μη λεκτικά. με γκριμάτσες, αναστεναγμούς, “φιλικά αστεία”, με το να κοιτάτε το κινητό σας όταν οι άλλοι παίρνουν το λόγο. 

Εάν δεν αναγνωρίζετε τέτοιες συμπεριφορές στον εαυτό σας, μπορείτε να ρωτήσετε έναν φίλο σας που σας ξέρει αρκετά και εμπιστεύεστε. Προσωπικά όσες φορές το έχω κάνει μ’έχει βοηθήσει πολύ. Συνήθως κάνω την ερώτηση “τι σε δυσκολεύει σε μένα;”. 

Όταν είστε στην ομάδα σας, πριν κάνετε κάποιο σχόλιο σταθείτε λίγο και αναρωτηθείτε: “τι θα νιώσει ο άλλος εάν σχολιάσω κάτι μ’αυτό τον τρόπο; υπάρχει άλλος τρόπος να το πω χωρίς να γίνω κάποιος άλλος και χωρίς να προσβάλω ή να υποτιμήσω τον απέναντι;” Ίσως ο προϊστάμενός σας, αυτό σας ζητάει να κάνετε. 

Θα ήθελα να σας πω και κάτι τελευταίο. Το feedback που πήρατε είναι μια μεγάλη ευκαιρία να μάθετε κάτι σημαντικό για τον εαυτό σας. Όλοι έχουμε τυφλά, ‘σκοτεινά’ σημεία τα οποία τα φέρνουμε μαζί μας σε όλες τις σχέσεις.  Εάν εγώ στην ψυχοθεραπεία μου δυσκολεύομαι ή φοβάμαι να έρθω σε επαφή και να εμπιστευτώ τον ψυχοθεραπευτή μου, 9 φορές στις 10, θα κάνω το ίδιο και στις υπόλοιπες σχέσεις μου. Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν πως καταφέρνουν και κρατάνε επαγγελματικό προφίλ και δείχνουν μόνο τον ελκυστικό τους εαυτό στους εργασιακούς χώρους, όμως, οι συνήθειες και οι τάσεις μας πάντα, μα πάντα γίνονται εμφανείς. Ο συνάδελφος που διακόπτει τους άλλους στις συναντήσεις ή αφήνει ένα χάος την κουζίνα του γραφείου χωρίς να υπολογίζει τους άλλους, το πιθανότερο είναι να κάνει το ίδιο και στο σπίτι του.

Εάν κάνετε κάτι ακούσια που αφήνει τους άλλους να παίρνουν υποτίμηση, αυτή είναι μια πολύ καλή στιγμή για να καταλάβετε τι είναι και αν θέλετε να το αλλάξετε. Όχι γιατί σας το είπε ο προϊστάμενός σας ή εγώ. Αλλά γιατί όχι μόνο θα γίνετε  καλύτερος εργαζόμενος, αλλά και καλύτερος συνάδελφος, φίλος, σύντροφος, πατέρας, γιος.  

Καλή Χρονιά

Στον απολογισμό της δύσκολης αυτής χρονιάς ας σταθούμε σε όλα αυτά που καταφέραμε ακόμα και αν μας φαίνονται αυτονόητα, μικρά και ασήμαντα. Θα χρειαστεί λίγη ακόμα υπομονή, ψυχραιμία και στωικότητα και ένας τρόπος για να φτάσουμε στο τέλος σωματικά και ψυχικά υγιείς είναι να κάνουμε την ξεκούραση και τη φροντίδα του εαυτού μας προτεραιότητα.  

Ας μην ψάξουμε τη λύση από το περιβάλλον αλλά να μας επιτρέψουμε να σταθούμε, να ηρεμήσουμε για να μπορέσουμε να μας ακούσουμε και να αξιοποιήσουμε την εσωτερική μας γνώση. Καλή Χρονιά 🙂 

Το είκοσι

Για τη χρονιά που ιεραρχήσαμε τον πόνο, τη θλίψη και αξιολογήσαμε τις απώλειες σε σημαντικές και ασήμαντες

που είδαμε πως δεν θα είμαστε σταθεροί και αμετάβλητοι για πάντα

που θρηνήσαμε συλλογικά αλλά ο καθένας με τον τρόπο του

που αντιμετωπίσαμε ασήμαντους άλλους με πιο corporate τρόπο

που είπαμε, ακούσαμε και διαβάσαμε αμέτρητες φορές τη λέξη ανθεκτικότητα

που επιβεβαιώθηκε για άλλη μια χρονιά πως η ανθρώπινη φύση είναι εκπληκτικά οικουμενική και καθολικά απογοητευτική

που κάναμε hashtag το #whenthisisover

που κουράστηκες περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά  

που ανησυχήσαμε πολύ για τους δικούς μας ανθρώπους

που παραδέχτηκες πως έχεις υπερεκτιμήσει τη μοναχικότητά σου

που μας έλειψαν οι βόλτες στο Φάληρο 

που ζήτησες απ’την αδερφή σου με χαλαρό και αδιάφορο ύφος το κινητό της μόνο και μόνο για να ψάξεις γρήγορα το κλειδωμένο του προφίλ γιατί απλά ήθελες να δεις τι του αρέσει

που η μόνη υπόσχεση που δίνεις για την καινούργια χρονιά -και ας ξέρεις πως ίσως θα είναι και για την επόμενη- είναι η ίδια με την περσινή: να ταξιδέψεις όσο περισσότερο μπορείς

Καλή Χρονιά 🙂 

Προσοχή

Ας σταματήσουμε να μπερδεύουμε την ασυνέπεια, την απροβλεψιμότητα και την ασαφή συμπεριφορά με το πάθος μέσα σε μια σχέση. 

Η ζωή θέλει προσοχή. Τα διάφορα αποφθέγματα τύπου “επειδή ζούμε μια φορά δεν έχω καταλάβει εάν θα πρέπει να τα κάνουμε όλα σωστά ή όλα λίμπα” ή “Ακολούθησε την καρδιά σου και όπου σε βγάλει ή ό,τι είναι δύσκολο αξίζει “ κλπ, είναι για να τα βλέπουμε ως λεζάντες σε φωτογραφίες στα social media ή σε αισθηματικές κομεντί και να χαμογελάμε.  Σίγουρα όχι για να πορευόμαστε μ’αυτά γιατί είναι μαθηματικά βέβαιο πως η ζωή θα μας εκπλήξει μάλλον δυσάρεστα.

Δεν χρειάζεται να υποφέρουμε και να προκαλούμε ένταση για να αισθανόμαστε ότι είμαστε ζωντανοί. Ποτέ δεν είναι αργά να μάθουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας.  

Ίσως κάποιοι ενώ διαβάζουν αυτά θα σκέφτονται “Α, δηλαδή μας λες να συμβιβαστούμε. Να ζήσουμε μια ζωή άνοστη, πληκτική με το φόβο μήπως πληγωθούμε;”. Όχι, δεν λέω αυτό. Προτείνω να σταματήσουμε να κάνουμε λανθασμένα πράγματα για σωστούς και δικαιολογημένους λόγους. 

Μην ακούς τι λέει η Τασία

Η Αλεξάνδρα είναι στο τοπ 5 των πιο προσφιλών διαδικτυακών μου φίλων. Δυο πράγματα έχω ξεχωρίσει και εκτιμώ: τη φιλανθρωπική της δράση παράλληλα με την επαγγελματική της δραστηριότητα και τον τρόπο που τοποθετείται στα πράγματα. Με αυθεντικότητα, αξιοπρέπεια, χιούμορ. Θα το καταλάβετε και από βίντεο που μας μιλάει για τα όνειρα και τους στόχους. Περισσότερα μπορείτε να διαβάζετε στο blog της

Πώς να διαχειριστώ το πένθος του παιδιού μου για το κατοικίδιο

Η απώλεια ενός κατοικίδιου ζώου είναι συχνά η πρώτη εμπειρία ενός παιδιού με το θάνατο. Για πολλά παιδιά, τα κατοικίδια ζώα είναι κάτι περισσότερο. Αρκετά τα περιγράφουν ως αδέρφια ή καλύτερους φίλους με τους οποίους έχουν δυνατές σχέσεις. 

Σε μια μελέτη παιδιών ηλικίας 6 έως 13 ετών που είχαν χάσει ένα κατοικίδιο ο Δρ. Russell διαπίστωσε ότι ακόμη και χρόνια μετά το θάνατο του κατοικίδιου ζώου, κάποια παιδιά περιέγραψαν την απώλεια ως “τη χειρότερη μέρα της ζωής τους”. Αντιμετωπίζουν με μοναδικούς τρόπους τον εξορθολογισμό του θανάτου και ο τρόπος με τον οποίο πεθαίνει ένα κατοικίδιο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο θρηνούν. “Έχουν μια ξεχωριστή αίσθηση υπαρξιακής δικαιοσύνης σχετικά με το εάν ένα ζώο έζησε μέχρι τη κατάλληλη ηλικία”, λέει ο Δρ. Russell. 

Όπως και οι ενήλικες, τα παιδιά αποδέχτηκαν πιο εύκολα το θάνατο του κατοικίδιου, εάν αναμενόταν με κάποιο τρόπο.  Επηρεάστηκαν λιγότερο όταν γνώριζαν εκ των προτέρων ότι το ζωάκι θα είχε σύντομη διάρκεια ζωής. Φαινόταν να γνωρίζουν ότι ένα ψαράκι ή χαμστεράκι, για παράδειγμα, δεν θα ζούσε όσο ένας σκυλάκος ή μια γατούλα. Όταν ένα ζώο ήταν άρρωστο, συμφώνησαν ότι η ευθανασία ανακούφισε το κατοικίδιο από τα δεινά του. 

Ωστόσο, όταν πέθαναν με τραγικούς και απροσδόκητους τρόπους, η απώλεια ήταν πιο δύσκολη μιας και όταν συμβαίνει κάτι ξαφνικά, ένα παιδί αρχίζει και βλέπει το απρόβλεπτο της ζωής. Οι άνθρωποι και τα ζώα που αγαπούν μπορούν να πεθάνουν χωρίς προειδοποίηση. 

Φυσικά, η ηλικία και η φάση ανάπτυξής τους καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο κατανοούν το θάνατο και η θλίψη τους εκδηλώνεται πολύ διαφορετικά από αυτήν του ενήλικα. Δεν κλαίνε πάντα ούτε δείχνουν αμέσως συναίσθημα αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν επηρεάζονται βαθιά από την απώλεια. Τα παιδιά τείνουν να θρηνούν εμφανίζοντας θλίψη περιστασιακά με εναλλαγές χαράς και θυμού.

Η θλίψη τους μπορεί να εκδηλωθεί και με σωματικά συμπτώματα όπως με πονοκεφάλους ή στομαχόπονο ή με διαταραχές στον ύπνο.  Μπορεί να παλινδρομούν σε συμπεριφορές προηγούμενης ηλικίας όπως ενούρηση, πιπίλισμα δαχτύλου ή προσκόλληση στους γονείς. Πολύ συχνά χρησιμοποιούν το παιχνίδι για να εκφράσουν αυτό που σκέφτονται και αισθάνονται γι’αυτό και η συμπεριφορά τους είναι η καλύτερη ένδειξη της θλίψης τους παρά από ό,τι τα λόγια τους. 

Για παράδειγμα μπορεί να προσποιούνται πως η λούτρινη γάτα ή ο σκύλος αρρώστησε και πέθανε. Αυτή είναι μια ευκαιρία για τους γονείς να τα βοηθήσουν συμμετέχοντας ενεργά σε αυτό το είδος φανταστικού παιχνιδιού. Είναι ευκαιρία να απαντηθούν ερωτήσεις για την αγάπη, την απώλεια και τι συμβαίνει μετά το θάνατό μας. Επιτρέπει να δουν οτι δεν είναι ταμπού να μιλάμε για θάνατο ή οδυνηρά συναισθήματα. Βλέπουν πως είναι εντάξει να κλαίμε και να πενθούμε και μαθαίνουν σιγά σιγά πως η στεναχώρια είναι φυσιολογική και ξεπερνιέται. Πως το κλάμα δεν είναι ντροπή και πως είναι παρήγορο για όλους όταν η στεναχώρια μοιράζεται και δεν χρειάζεται να την περνάμε μόνοι μας.  

Εάν σας ρωτάνε λεπτομέρειες του θανάτου του κατοικίδιου, είναι μια ένδειξη πως θέλουν να μιλήσουν γι’αυτό και μάλλον χρειάζονται παρηγοριά. Πολύ σημαντική διαδικασία είναι και ο αποχαιρετισμός. Οι τελετές γύρω από το θάνατο είναι κάποιοι από τους τρόπους που έχουμε για να αναγνωρίσουμε τη ζωή κάποιου και το ζωάκι δεν χρειάζεται να αποτελεί εξαίρεση. Ένα μικρό τελετουργικό μπορεί να αφορά την τέφρα του ζώου, ή να φυτέψετε μαζί τους ένα δέντρο μνήμης ή να φτιάξετε μαζί ένα άλμπουμ με φωτογραφίες. 

Είναι μερικοί τρόποι να διαχειριστούν την απώλεια και να τιμήσουν το ρόλο που είχε το ζωάκι στην οικογένειά σας. 

Σημείωση: “Ο κήπος του Έβαν” του Brian Lies είναι ένα πολύ συγκινητικό 😦 και βαθιά αισιόδοξο παιδικό βιβλίο για το θέμα. Καλές κριτικές έχω διαβάσει για το “η θάλασσα είδε” του Tom Percival.
Για λίγο μεγαλύτερες ηλικίες (8-13) το “Kate, the Ghost Dog: Coping With the Death of a Pet,” και (από 7-12) “Memories of You,”Erainna Winnett.

Αγαπητή Ψ – Όπως οι σκαντζόχοιροι

Αλλάζει να καταφέρω να φύγω από τους φόβους που με κρατάνε πίσω και να γίνω πραγματικά συναισθηματικά διαθέσιμος και ανοιχτός; Είναι κάτι που αλλάζει; να σταματήσει κάποιος να νιώθει έτσι;” Το παραπάνω είναι απόσπασμα από ένα μειλ που έλαβα. Απαντάω τα παρακάτω:

Ένας συντριπτικά μεγάλος αριθμός προβλημάτων στις σχέσεις ή στη δυσκολία του να μπω σε σχέση συνοψίζεται σε δυο φράσεις: Κάποιος στέκεται πολύ μακριά. Κάποιος στέκεται πολύ κοντά. Το να καταφέρουμε να έχουμε τη σωστή απόσταση από έναν άνθρωπο είναι εφικτό όταν μάθουμε τον τρόπο να αναγνωρίσουμε ότι χρειαζόμαστε την αγάπη του, όταν εμπιστευτούμε πως και εκείνος θα μας χρειαστεί και βεβαίως να πιστεύουμε πως θα μπορέσουμε να ζήσουμε και χωρίς αυτόν.

Αυτές οι δυο τάσεις -τώρα θα σταθώ σε αυτή για την οποία με ρωτάτε- τις περισσότερες φορές προέρχονται από την παιδική μας ηλικία. Γεγονότα που έχουμε βιώσει -και δεν εννοώ μόνο τραυματικά αλλά και οι πεποιθήσεις που έχουμε για το πώς πρέπει να είναι ένας σύντροφος- έχουν δημιουργήσει μοτίβα, συνήθειες αρνητικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, οι οποίες με τη σειρά τους γίνονται αυτοεκπληρούμενες προφητείες. 

Γινόμαστε εκείνοι που νιώθουμε ασφαλείς όταν είμαστε μακριά, γιατί η αρχική μας απόπειρα προσέγγισης ίσως και να μην είχε την κατάληξη που θα θέλαμε. Για ένα παιδί αυτό μπορεί να μεταφραστεί ως απόρριψη, ντροπή, μπέρδεμα, αβεβαιότητα. Τις περισσότερες φορές, ασυνείδητα αποφασίζει πως τέτοια μορφή έκθεσης δεν θα ξανασυμβεί ποτέ. Έτσι λοιπόν στο τώρα, στην παραμικρή υπόνοια απογοήτευσης ή απόρριψης -ή για να είμαι πιο ακριβής αυτό που ερμηνεύει ως απόρριψη- για να αποφύγει τον πόνο θα σηκώσει τοίχους για να αποφευχθεί η οικειότητα που στο τότε δεν του παρείχε ασφάλεια ή δεν του ήταν αρκετή. Ο μεγαλύτερος φόβος που βιώνει είναι αυτός της οικειότητας, με δευτερεύοντα φόβο αυτόν της εγκατάλειψης.

Οι περισσότεροι θέλουμε και έχουμε ανάγκη από αγάπη και εγγύτητα.  Ο φόβος, όμως, είναι εξίσου ισχυρή δύναμη και ανταγωνίζεται αυτή μας την ανάγκη. Παρόλο που οι ανάγκες μένουν ακάλυπτες όταν δεν ερχόμαστε κοντά, μπορεί να νιώθουμε μεγαλύτερη ασφάλεια όταν δεν το κάνουμε. Με τον τρόπο αυτό, δεν διακινδυνεύουμε την αβεβαιότητα που προκύπτει από τη στενή συναισθηματική σχέση με έναν άλλον άνθρωπο. Δεν διακινδυνεύουμε να πρέπει να δείξουμε αυτό που είμαστε, κάτι που περικλείει τη συναισθηματική ειλικρίνεια, αλλά και την πιθανή απόρριψη των συναισθημάτων μας. Δεν διακινδυνεύουμε την εγκατάλειψή μας από τους άλλους. Δεν βιώνουμε την αμηχανία που συνεπάγεται η αρχή μιας σχέσης που για πολλούς είναι πραγματικά αφόρητη.

Η στενή επαφή, η οικειότητα έχουν συχνά ως συνέπεια την αίσθηση της απώλειας του ελέγχου. Η οικειότητα θέτει σε δοκιμασία τους βαθύτερους φόβους μας για το ποιοι είμαστε και για το εάν είναι αποδεκτό να είμαστε ο εαυτός μας. Απαιτείται ειλικρίνεια, αυθορμητισμός, εμπιστοσύνη, αποδοχή του εαυτού μας και αποδοχή των άλλων.

Με ρωτάτε εάν αυτό είναι κάτι που αλλάζει. Φυσικά και αλλάζει, όχι όμως με γρήγορες λύσεις και συμβουλές. Η αντίσταση στην επιθυμία να βρισκόμαστε μακριά ή κοντά, χρειάζεται λίγη δουλειά, όμως μπορούμε και αξίζει να μάθουμε να είμαστε ο πραγματικός μας εαυτός όταν είμαστε με άλλους ανθρώπους. Μπορούμε να μάθουμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας. Μπορούμε να μάθουμε να μην κρυβόμαστε στην παραμικρή υπόνοια απόρριψης. Μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τις δυνατότητές μας και να ανταπεξέλθουμε στη δυσκολία και στο φόβο που υπάρχει στο ξεκίνημα μιας σχέσης, έστω και αν στην αρχή το κάνουμε όπως οι σκαντζόχοιροι. Προσεκτικά.