About nassiae

Ψυχοθεραπεία, Gestalt, Παρατήρηση, Όνειρα, Υπαρξισμός, EMDR, Brevitas, Peanuts, Γάτες. Όχι απαραίτητα μ’αυτή τη σειρά. efthimiopoulou.n@gmail.com

Αγαπητή Ψ – Όπως οι σκαντζόχοιροι

Αλλάζει να καταφέρω να φύγω από τους φόβους που με κρατάνε πίσω και να γίνω πραγματικά συναισθηματικά διαθέσιμος και ανοιχτός; Είναι κάτι που αλλάζει; να σταματήσει κάποιος να νιώθει έτσι;” Το παραπάνω είναι απόσπασμα από ένα μειλ που έλαβα. Απαντάω τα παρακάτω:

Ένας συντριπτικά μεγάλος αριθμός προβλημάτων στις σχέσεις ή στη δυσκολία του να μπω σε σχέση συνοψίζεται σε δυο φράσεις: Κάποιος στέκεται πολύ μακριά. Κάποιος στέκεται πολύ κοντά. Το να καταφέρουμε να έχουμε τη σωστή απόσταση από έναν άνθρωπο είναι εφικτό όταν μάθουμε τον τρόπο να αναγνωρίσουμε ότι χρειαζόμαστε την αγάπη του, όταν εμπιστευτούμε πως και εκείνος θα μας χρειαστεί και βεβαίως να πιστεύουμε πως θα μπορέσουμε να ζήσουμε και χωρίς αυτόν.

Αυτές οι δυο τάσεις -τώρα θα σταθώ σε αυτή για την οποία με ρωτάτε- τις περισσότερες φορές προέρχονται από την παιδική μας ηλικία. Γεγονότα που έχουμε βιώσει -και δεν εννοώ μόνο τραυματικά αλλά και οι πεποιθήσεις που έχουμε για το πώς πρέπει να είναι ένας σύντροφος- έχουν δημιουργήσει μοτίβα, συνήθειες αρνητικών σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, οι οποίες με τη σειρά τους γίνονται αυτοεκπληρούμενες προφητείες. 

Γινόμαστε εκείνοι που νιώθουμε ασφαλείς όταν είμαστε μακριά, γιατί η αρχική μας απόπειρα προσέγγισης ίσως και να μην είχε την κατάληξη που θα θέλαμε. Για ένα παιδί αυτό μπορεί να μεταφραστεί ως απόρριψη, ντροπή, μπέρδεμα, αβεβαιότητα. Τις περισσότερες φορές, ασυνείδητα αποφασίζει πως τέτοια μορφή έκθεσης δεν θα ξανασυμβεί ποτέ. Έτσι λοιπόν στο τώρα, στην παραμικρή υπόνοια απογοήτευσης ή απόρριψης -ή για να είμαι πιο ακριβής αυτό που ερμηνεύει ως απόρριψη- για να αποφύγει τον πόνο θα σηκώσει τοίχους για να αποφευχθεί η οικειότητα που στο τότε δεν του παρείχε ασφάλεια ή δεν του ήταν αρκετή. Ο μεγαλύτερος φόβος που βιώνει είναι αυτός της οικειότητας, με δευτερεύοντα φόβο αυτόν της εγκατάλειψης.

Οι περισσότεροι θέλουμε και έχουμε ανάγκη από αγάπη και εγγύτητα.  Ο φόβος, όμως, είναι εξίσου ισχυρή δύναμη και ανταγωνίζεται αυτή μας την ανάγκη. Παρόλο που οι ανάγκες μένουν ακάλυπτες όταν δεν ερχόμαστε κοντά, μπορεί να νιώθουμε μεγαλύτερη ασφάλεια όταν δεν το κάνουμε. Με τον τρόπο αυτό, δεν διακινδυνεύουμε την αβεβαιότητα που προκύπτει από τη στενή συναισθηματική σχέση με έναν άλλον άνθρωπο. Δεν διακινδυνεύουμε να πρέπει να δείξουμε αυτό που είμαστε, κάτι που περικλείει τη συναισθηματική ειλικρίνεια, αλλά και την πιθανή απόρριψη των συναισθημάτων μας. Δεν διακινδυνεύουμε την εγκατάλειψή μας από τους άλλους. Δεν βιώνουμε την αμηχανία που συνεπάγεται η αρχή μιας σχέσης που για πολλούς είναι πραγματικά αφόρητη.

Η στενή επαφή, η οικειότητα έχουν συχνά ως συνέπεια την αίσθηση της απώλειας του ελέγχου. Η οικειότητα θέτει σε δοκιμασία τους βαθύτερους φόβους μας για το ποιοι είμαστε και για το εάν είναι αποδεκτό να είμαστε ο εαυτός μας. Απαιτείται ειλικρίνεια, αυθορμητισμός, εμπιστοσύνη, αποδοχή του εαυτού μας και αποδοχή των άλλων.

Με ρωτάτε εάν αυτό είναι κάτι που αλλάζει. Φυσικά και αλλάζει, όχι όμως με γρήγορες λύσεις και συμβουλές. Η αντίσταση στην επιθυμία να βρισκόμαστε μακριά ή κοντά, χρειάζεται λίγη δουλειά, όμως μπορούμε και αξίζει να μάθουμε να είμαστε ο πραγματικός μας εαυτός όταν είμαστε με άλλους ανθρώπους. Μπορούμε να μάθουμε να εμπιστευόμαστε τον εαυτό μας. Μπορούμε να μάθουμε να μην κρυβόμαστε στην παραμικρή υπόνοια απόρριψης. Μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τις δυνατότητές μας και να ανταπεξέλθουμε στη δυσκολία και στο φόβο που υπάρχει στο ξεκίνημα μιας σχέσης, έστω και αν στην αρχή το κάνουμε όπως οι σκαντζόχοιροι. Προσεκτικά. 

Άγιος Βασίλης έρχεται;

Το 2013 κυκλοφορεί στο διαδίκτυο ένα γράμμα κάποιων γονιών προς το γιο τους ο οποίος θέλει να μάθει την αλήθεια για τον Άγιο Βασίλη.  Στην προσπάθεια τους να μην του στερήσουν την παιδική  αθωότητα και ευπιστία αλλά και από την άλλη να μην του πουν απροκάλυπτα ψέματα,  επιλέγουν έναν διαφορετικό τρόπο χρησιμοποιώντας τον Άγιο ως μέσο για να περιγράψουν ανθρώπινες συμπεριφορές  που προσδίδουν  αγάπη, ελπίδα και ευτυχία.

Κάνοντας μια πρόχειρη αναζήτηση στο διαδίκτυο καταλαβαίνουμε πως είναι ένα θέμα  που απασχολεί πολλούς γονείς μιας και μπορεί κάποιος να διαβάσει πολύ μεγάλο αριθμό άρθρων με συμβουλές, ακόμα και το site «THE SPIRITUAL AND PSYCHOLOGICAL DAMAGE OF THE SANTA LIE!»

Αλήθεια, είναι τόσο κακό να λέμε ψέματα στα παιδιά για τον Άγιο Βασίλη;  Φυσικά, θ’απαντήσουν κάποιοι. Απ’τη μια μεγαλώνουμε τα παιδιά μας λέγοντάς τους να είναι ειλικρινείς, αργότερα τους μαθαίνουμε νόμους της φυσικής και από την άλλη, θα τους λέμε πως εννέα ιπτάμενοι τάρανδοι σέρνουν με το έλκηθρο έναν αθάνατο παππούλη με κόκκινα ρούχα μέσα απ’τον ουρανό, ώστε να παραδώσει τα δώρα σε εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο σε μια νύχτα, μια φορά το χρόνο;

Αν και το ψέμα μπορεί να γίνει ένα βολικό δεκανίκι στην ανατροφή των παιδιών –πιες το γάλα σου γιατί δεν θα ψηλώσεις – πιστεύω πως όλοι συμφωνούμε πως είναι καλό να το κρατάμε στο ελάχιστο, τόσο για την ανάπτυξη εμπιστοσύνης ανάμεσα σε μας και τα παιδιά, αλλά κυρίως για να δίνουμε πρώτοι εμείς το παράδειγμα.  Απ’αυτόν τον κανόνα, εξαιρείται ο τελευταίος μήνας του χρόνου, ισχυρίζονται αρκετοί ψ.

Όχι μόνο ο μύθος του Αγ. Βασίλη είναι ακίνδυνος, αλλά, βοηθάει και στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Οι φανταστικές ιστορίες, ενθαρρύνουν ένα είδος φανταστικού παιχνιδιού που πυροδοτεί τη δημιουργικότητα, την κοινωνική κατανόηση ακόμα και την επίλυση προβλημάτων. Τα παιδιά, φαντάζονται τον Άγιο Βασίλη να προσπαθεί να οργανώσει τα ξωτικά στο Βόρειο Πόλο, να προλάβουν να διαβάσουν όλα τα γράμματα, να ετοιμάσουν τα δώρα, μέχρι να έρθει η στιγμή του ταξιδιού. Μερικές φορές, συμμετέχουν  τα ίδια στη φαντασίωση, υιοθετώντας το ρόλο του Ρούντολφ ή του Άγιου Βασίλη στα παιχνίδια με τους φίλους τους.  Αυτές οι μορφές του παιχνιδιού μπορούν  να καλλιεργήσουν ένα σύνολο δεξιοτήτων το λεγόμενο «theory of mind», η οποία βοηθά τα παιδιά να προβλέψουν και να κατανοήσουν τη συμπεριφορά των άλλων ανθρώπων.

Μέσα από αυτά τα φανταστικά παιχνίδια, τα παιδιά, «αναγκάζονται» να σκεφτούν –μέσω υποθετικών σεναρίων- ακόμα και εναλλακτικές λύσεις. Για παράδειγμα, τι θα συμβεί εάν τα ξωτικά δεν προλάβουν να τελειώσουν μέχρι την Παραμονή της Πρωτοχρονιάς;  Πώς θα ήταν τα Χριστούγεννα εάν δεν υπήρχε ο Άγιος Βασίλης; Μια έρευνα, της Alison Gopnik, Καθηγήτριας Ψυχολογίας στο Berkeley και συγγραφέας του βιβλίου «The Philosophical Baby: What Children’s Minds Tell Us About Love, Truth and the Meaning of Life» δείχνει, ότι αυτός ο τρόπος σκέψης, βοηθάει να αναπτυχθούν μοντέλα για το πώς λειτουργεί ο κόσμος και τα «υποχρεώνει» να οραματίζονται δημιουργικές λύσεις σε προβλήματα ή στην κατάληξη νέων ιδεών.  Εξάλλου, λέει η Alison, για να πούμε πως κάποιος μπορεί να επηρεάσει την αλλαγή ή να σχεδιάσει κάτι νέο, αυτός ο κάποιος θα πρέπει να είναι σε θέση να βλέπει τον κόσμο διαφορετικά.

Απ’την άλλη πλευρά, απ’το να καλλιεργούμε μια πίστη η οποία είναι καταδικασμένη να συντριβεί απο την πραγματικότητα, δεν είναι προτιμότερο να μην το κάνουμε καθόλου; ή εαν δημεύσω τον Άγιο ενώ το παιδί έχει πιστέψει στην ύπαρξή του θα είναι σαν να του κλέβω το μεταβατικό του αντικείμενο;

Προσωπικά, πιστεύω πολύ στο πως είναι το παιδί που έχεις απέναντί σου, και δεν εννοώ μόνο στο θέμα αυτό. Για παράδειγμα, σ’ένα παιδί που είναι ήσυχο και ήρεμο γιατί να βάλεις αυστηρά όρια; Επειδή πρέπει γενικά να βάζω όρια; Όχι, θα μου πεις. Θέλω να λέω πάντα την αλήθεια στο παιδί μου. Φαντάζομαι, πως το ίδιο θα ισχύει και όταν σου ζητάει να πάτε στην παιδική χαρά. Δεν θα του λες πως δεν μπορούμε να πάμε σήμερα γιατί είναι κλειστά, αλλά βαριέμαι ή είμαι κουρασμένος. Θέλω να πω μ’αυτό πως η ύπαρξη ή όχι του Αγ. Βασίλη για μένα, εμπίπτει στην κατηγορία του «καλού» ψέματος.  Εξάλλου, μέχρι τη στιγμή που τα παιδιά μαθαίνουν την αλήθεια για τον Άγιο Βασίλη –που είναι συνήθως στην ηλικία των 8- μπορούν και καταλαβαίνουν τη διαφορά μεταξύ αυτού του τύπου ψέματος και δεν δυσανασχετούν με τους γονείς ούτε πιστεύουν πως δεν μπορούν να τους εμπιστευτούν.

Σε μια μελέτη του 2006, ερευνητές  ζήτησαν απο 35 παιδιά που ζούσαν σε καταυλισμούς, προς το τέλος του δεύτερου πολέμου μεταξύ Ισραήλ-Λιβάνου, να «φροντίσουν» ένα βαλσαμωμένο ζώο για τρεις εβδομάδες.  Τριάντα εννέα παιδιά του καταυλισμού, δεν πήραν ταριχευμένο ζωάκι. Μετά τον πόλεμο, οι ερευνητές, πήραν συνέντευξη απ’τους γονείς και διαπίστωσαν πως τα παιδιά που είχαν υιοθετήσει τα ταριχευμένα ζωάκια –και ειδικά εκείνα που φρόντισαν για τα ζώα πιο έντονα- βίωσαν λιγότερα προβλήματα που σχετίζονταν με το άγχος, όπως εφιάλτες και άγχος αποχωρισμού από ό,τι τα άλλα παιδιά.

Προφανώς κ ένα παιδί μπορεί να συμμετέχει σε παιχνίδια φαντασίας ακόμη και αν δεν πιστεύει στον Άγιο. Με κανένα τρόπο δεν είναι αναγκαιότητα για την υγιή ανάπτυξη ενός παιδιού. Με τον χειρότερο τρόπο να χειριστεί ένας γονιός το θέμα δεν θα προκαλέσει διαρκή ψυχολογική βλάβη σ’ένα παιδί. Όμως, αφού μπορούμε να το παρουσιάσουμε με πιο μαλακό τρόπο, γιατί να μην τον προτιμήσουμε; Εάν σας ρωτήσουν, υπάρχει ο Άγιος Βασίλης; απαντήστε με μια ερώτηση: “Εσύ, τί πιστεύεις; Έχεις αρχίσει να πιστεύεις πως δεν υπάρχει; γιατί; Πολλοί θα σκεφτούν πως είναι μεγάλη πολυτέλεια ν’ασχολούμαστε με τέτοια “ασήμαντα” θέματα. Το καταλαβαίνω πολύ. Ξέρω πως όταν είσαι γονιός έχεις ν’απαντήσεις σε πολύ σοβαρότερα ερωτήματα και πως η καθημερινότητα κάτι φορές δεν παλεύεται. Όμως, και απ’τα ασήμαντα μαθαίνουμε κάτι.

Τελειώνω το ποστ μ’ένα video για τα πιο μεγάλα παιδιά. Στην πτήση μια Καναδέζικης αεροπορικής εταιρείας, οι επιβάτες μίλησαν στο check in με ηλεκτρονικό Άγιο Βασίλη ο οποίος τους ρώτησε όλους τι δώρο θέλουν.  Όταν έφτασαν στον προορισμό τους, πήραν αυτό που ζήτησαν. και αυτοί που ζήτησαν κάλτσες και αυτοί που ‘πίστεψαν’ και ζήτησαν home cinema 🙂

Κλισέ που δεν βοηθάνε

Είναι δύσκολο να βλέπουμε κάποιον να ταλαιπωρείται και να αισθανόμαστε ανήμποροι. H ενστικτώδης μας αντίδραση είναι να πούμε κάτι που θα ανακουφίσει εκείνον που μας εκμυστηρεύεται το πρόβλημά του. Ενώ έχουμε τις καλύτερες προθέσεις και πιστεύουμε πως αυτό που λέμε βοηθάει, στην πραγματικότητα τα διάφορα κλισέ που χρησιμοποιούμε προκαλούν μεγαλύτερη δυσαρέσκεια. Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα κάτι να πούμε. Το να ακούμε ή απλά να ρωτήσουμε “Τι χρειάζεσαι;” είναι πολύ πιο θεραπευτικό και ανακουφιστικό για τον άλλον.

Αγαπητή Ψ – “Κατεβάζει ρολά”

Με τον φίλο μου έχουμε μια καλή σχέση από την άποψη πως θέλουμε ο ένας τον άλλον, περνάμε αρκετό χρόνο μαζί, ταιριάζουμε σε πολλά. Το πρόβλημα είναι πως όταν ξεκινάω κάποια συζήτηση που αφορά το μέλλον μας, κατεβάζει ρολά. Όχι απλά κατεβάζει ρολά, αλλά φεύγει από τον χώρο, δείχνει πως πιέζεται και αγχώνεται. Με ενοχλεί πολύ αυτό γιατί εκτός του ότι είναι απαράδεκτο δεν ξέρω πώς να το χειριστώ. Θέλω να ξέρω κάποια πράγματα αλλά με την αντίδραση που βλέπω τι συζήτηση να κάνω; δεν θέλω να είμαι αυτή η γυναίκα που πιέζει για κάτι. Την τελευταία φορά κατάφερα και έβαλα κάποιο όριο και έδωσα τελεσίγραφο πως εάν συμπεριφέρεται έτσι θα πρέπει και εγώ να δω τι θα κάνω”. 

Η επικοινωνία και η διαπραγμάτευση είναι ζωτικής σημασίας για οποιαδήποτε υγιή σχέση. Πιο σημαντικό ακόμα και από τα σοβαρά θέματα για τα οποία θέλετε να συζητήσετε είναι το ζήτημα του γιατί και οι δύο δυσκολεύεστε να κάνετε αυτές τις συζητήσεις.

Αυτό που κάνει ο σύντροφός σας -συνειδητά ή ασυνείδητα δεν έχει σημασία και δεν μπορώ να το γνωρίζω- είναι ένας τρόπος ελέγχου της συνομιλίας. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούμε διάφορους τρόπους για να τερματίζουμε ή να αποφύγουμε μια συζήτηση: παραμένουμε σιωπηλοί, αλλάζουμε θέμα, αγνοούμε τον σύντροφό μας με το να ασχολούμαστε με το κινητό μας, ή απλά αποχωρούμε από το δωμάτιο.

Αν και η δυσκολία φαίνεται να βρίσκεται σε εκείνον που κατεβάζει ρολά, στον σύντροφό σας στην προκειμένη περίπτωση, θα ήθελα λίγο να σταθώ στον δικό σας ρόλο, με τι τρόπο εσείς διατηρείτε αυτό το μοτίβο. Γιατί η αλήθεια είναι πως μια συζήτηση τελειώνει μόνο αν την αφήσουμε να τελειώσει.  Το θέμα δεν είναι απλά ο τρόπος με τον οποίο ο σύντροφός σας ανταποκρίνεται στη συζήτηση που θέλετε να κάνετε. Το θέμα είναι και το πώς εσείς ανταποκρίνεστε στην άρνησή του να την κάνει.

Εάν σταθείτε λίγο σε εσάς, θα δείτε πως κάνετε κάτι παρόμοιο με εκείνον.  Κατεβάζει ρολά, πιέζεται, αγχώνεται και φεύγει από το δωμάτιο, και για να αποφύγετε αυτή την εξέλιξη, αφήνετε τη συζήτηση στη μέση. Και οι δύο φοβάστε κάτι – εκείνος τη συγκεκριμένη συζήτηση, εσείς, γιατί δεν θέλετε να είστε “αυτή η γυναίκα που πιέζει για κάτι”.  Έτσι, το μοτίβο επαναλαμβάνεται.

Τι θα μπορούσατε να κάνετε σ’αυτή την περίπτωση; Να δοκιμάσετε να δράσετε κάπως διαφορετικά. Ένας τρόπος θα ήταν να οριοθετηθείτε, όπως πολύ σωστά αναφέρατε. Θα ήθελα να ανοίξω μια παρένθεση και να πω πως υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο όριο και στο τελεσίγραφο. Το όριο έχει να κάνει με εμάς, το όριο το βάζουμε στον εαυτό μας, όχι στον άλλον. Το τελεσίγραφο είναι ένας τρόπος να ελέγξουμε κάποιον με το να επιμένουμε να αλλάξει. Τα τελεσίγραφα και τις δηλώσεις  δεν τα προτιμάμε γιατί σπάνια έχουν κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Το όριο όμως είναι ευγενικό, σταθερό (με την προϋπόθεση πως έχει ειπωθεί με τρόπο που δείχνει ενδιαφέρον, συμπεριλαμβάνει και τους δυο και δεν έχει θυμό και χειρισμό) και είναι σαφές το τι δεχόμαστε και τι όχι, και το τι θέλουμε και τι δεν θέλουμε. 

Θα μπορούσατε π.χ. να πείτε “Νοιάζομαι-ενδιαφέρομαι για σένα και στεναχωριέμαι όταν σε βλέπω να αγχώνεσαι και να απομακρύνεσαι όταν θέλω να μιλήσουμε για τη σχέση μας. Θέλω να έχουμε μια στενή, οικεία και μακροχρόνια σχέση που εάν δεν μπορούμε να μιλάμε για βασικά ζητήματα ζωής ή ακόμα πιο δύσκολα πράγματα που θα προκύπτουν, δεν θα μου-μας επιτρέπει να είμαστε κοντά ή να αισθανόμαστε ασφαλείς μεταξύ μας, αν πολλά πράγματα αιωρούνται.  Δεν προκαλώ εγώ το άγχος σου και ούτε μπορώ να το φτιάξω, αυτό είναι κάτι που μπορείς μόνο εσύ να κάνεις. Χρειάζομαι να βρούμε τρόπο να φτιάξουμε την επικοινωνία μας -ακόμα και αν χρειαστεί να ζητήσουμε βοήθεια- προκειμένου να αισθανθούμε σίγουροι ότι μπορούμε να είμαστε καλά μαζί, κάτι που θέλω πολύ”.   

Αυτός είναι ένας τρόπος, είμαι σίγουρη πως εάν σταθείτε λίγο σε εσάς θα μπορέσετε να βρείτε ακόμα καλύτερο. 

Τελειώνοντας ήθελα να σας πω, πως η φροντίδα του εαυτού μας προϋποθέτει μια θεμελιώδη αρχή: να ικανοποιούμε τις ανάγκες και τα θέλω μας. Σε καμία περίπτωση δεν χρειάζεται να αισθάνεστε άσχημα για τα θέλω σας ή ότι είναι κακό και λάθος και να σας χαρακτηρίζετε ως “η γυναίκα που πιέζει για κάτι”. Η κάλυψη των αναγκών μας είναι δικαίωμα και υποχρέωση προς τον εαυτό μας. Έχουμε κάθε δικαίωμα να θέλουμε μια ζωή όπως την έχουμε φανταστεί και φυσικά να θέλουμε για τον εαυτό μας το καλύτερο. 

Το να είμαστε καλά είναι κάτι που μαθαίνεται

Εξέλιξη και ωριμότητα είναι και να κοιτάζω τη δουλειά μου χωρίς να ασχολούμαι συνεχώς με το τι κάνει ο διπλανός μου, να δείχνω αυτοσυγκράτηση και να ξέρω πως είναι εντάξει να κρατάω για τον εαυτό μου αυτά που σκέφτομαι για τους άλλους ή την άποψή μου για κάποιο θέμα. Αυτό τον καιρό που περνάμε όλοι αρκετό χρόνο μπροστά στις οθόνες, είναι πολύ εύκολο να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους. Όμως ξέρουμε καλά τι συμβαίνει όταν ξεκινάμε να μπαίνουμε σε σύγκριση, όταν ασχολούμαστε με τις ζωές των άλλων. Χάνουμε τον εαυτό μας, την ηρεμία μας, χάνουμε την επαφή με τις πηγές στήριξης που έχουμε. 

Ένας απ’τους ασφαλέστερους και γρήγορους τρόπους για να ξανακερδίσουμε την ισορροπία μας και την ευτυχία μας είναι να κοιτάζουμε και να φροντίζουμε τον εαυτό μας και τις δουλειές μας. Να θυμάστα πάντα, πως το να είμαστε καλά είναι κάτι που μαθαίνεται.
Καλό και ξεκούραστο Σαββατοκύριακο 🙂

Τα οφέλη της ευγνωμοσύνης

Όλο και πιο συχνά μιλάμε για την ευγνωμοσύνη και για το πόσο πολύ συνδέεται με την καλύτερη ψυχική υγεία. Η ευγνωμοσύνη, η εκτίμηση που νιώθουμε όταν αναγνωρίζουμε ότι κάτι είναι πολύτιμο για εμάς, χωρίς αυτό να σχετίζεται με τη χρηματική του αξία, είναι δύσκολο να πιστέψουμε ότι έχει μετρήσιμα οφέλη. Για να καταφέρουν οι επιστήμονες να τα μετρήσουν, ζήτησαν από δύο ομάδες να κρατούν ημερολόγιο στη διάρκεια της ημέρας. Aπό τους συμμετέχοντες της πρώτης ομάδας να καταγράφουν εκείνα για τα οποία ένιωθαν ευγνωμοσύνη και από τους συμμετέχοντες της δεύτερης, τις στιγμές που ένιωθαν ότι κάτι τους ενόχλησε ή τους εκνεύρισε. Η πρώτη ομάδα ανέφερε ότι είχε χαμηλότερα επίπεδα στρες στο τέλος της ημέρας.

Σε άλλη μελέτη, ζητήθηκε από φοιτητές που παραπονιούνταν ότι το μυαλό τους έκανε συνέχεια αρνητικές σκέψεις και ανησυχούσαν σε μεγάλο βαθμό, να αφιερώνουν δέκα λεπτά πριν κοιμηθούν για να καταγράψουν ό,τι τους έκανε να νιώθουν ευγνωμοσύνη. Οι ανεξέλεγκτες σκέψεις περιορίστηκαν και ο ύπνος τους βελτιώθηκε. Το ημερολόγιο ευγνωμοσύνης είναι κάτι που μπορείτε να το δοκιμάσετε και εσείς και να παρατηρήσετε εάν σας βοήθησε, ιδιαίτερα στον ύπνο. 

Οι άνθρωποι ακμάζουμε όταν δίνουμε κάποιο νόημα στην καθημερινότητά μας, όταν είμαστε σε θέση να χτίζουμε υγιείς σχέσεις, όταν εμπλεκόμαστε και συνδεόμαστε σε κοινότητες και προσφέρουμε αλλά και όταν δεχόμαστε. Όταν μπορούμε να αισθανθούμε ευγνωμοσύνη όχι μόνο γι’αυτά που μας συμβαίνουν αλλά και γι’αυτά που τελικά δεν μας συνέβησαν. 

Παγκόσμια Ημέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών

Το θέμα της ενδοοικογενειακής βίας επανέρχεται μέσω της ειδησεογραφίας, στη συγκυρία του lockdown. Κάποιες επισημάνσεις-διευκρινίσεις επί των ορισμών πιστεύω πως θα συμβάλλουν στην κατανόηση του φαινομένου.

Βία χαρακτηρίζεται οποιαδήποτε πράξη, παράλειψη, παραμέληση, κακή μεταχείριση ή συμπεριφορά με την οποία προκαλείται άμεσα σωματική, σεξουαλική ή και ψυχική βλάβη του ανθρώπου (παιδιού, συντρόφου). Εξ’ορισμού αφορά στην προσβολή, παραβίαση των ορίων -σωματικών, ψυχικών, προσωπικών- δηλαδή στην παραβίαση της ανθρώπινης ύπαρξης καθώς και στην κατάργηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Μορφές βίας:
1. Ψυχολογική, συναισθηματική κακοποίηση περιλαμβάνει πράξεις, παραλείψεις και συμπεριφορές οι οποίες εμπεριέχουν συστηματική απόρριψη, εκφοβισμό, εκμετάλλευση, απομόνωση, άρνηση συναισθηματικής ανταπόκρισης, υποτίμηση, αποθάρρυνση, παραμέληση, έλεγχο, κυριαρχία.

2. Λεκτική κακοποίηση Περιλαμβάνει τη χρήση λέξεων που ενέχουν επίθεση, με σκοπό το πλήγμα, τον τραυματισμό, τον έλεγχο κάποιου.

3. Σωματική κακοποίηση Περιλαμβάνει κάθε είδους τραυματισμό ή απειλή τραυματισμού που δεν οφείλεται σε ατύχημα.

4. Σεξουαλική κακοποίηση Περιλαμβάνει κάθε είδους παραβίασης με στόχο τη σεξουαλική ηδονή και ικανοποίηση.

5. Σύνδρομο του αμέτοχου θεατή Ορίζεται η έκθεση του παιδιού για μεγάλο χρονικό διάστημα σε διάφορες μορφές ενδοοικογενειακής βίας χωρίς το ίδιο να τις υφίσταται (όμως είναι σαν να περιλαμβάνει όλα τα παραπάνω)

Η βία στην οικογένεια. Τακτικές εκφοβισμού

Ο εκφοβισμός είναι ένας από τους τρόπους που χρησιμοποιούν οι θύτες για να ενσταλάζουν τον φόβο στα θύματά τους διασφαλίζοντας έτσι τη δύναμη και τον έλεγχο που επιθυμούν. Πολλές φορές δεν χρειάζεται καν να χρησιμοποιήσουν σωματική βία. Δεν ρωτάμε ποτέ έναν άνθρωπο που κακοποιείται “γιατί απλά δεν φεύγεις;”. Ο φόβος και ο τρόμος που νιώθει κάποιος που ζει μ’έναν θύτη είναι αρκετός για να τον κάνει να παγώσει και να φοβάται να κάνει το οτιδήποτε. Ενδεικτικά, τρόποι εκφοβισμού είναι όταν ο θύτης

– χτυπάει τους τοίχους
– πετάει ή σπάει πράγματα
– στέκεται πολύ κοντά στο πρόσωπο του θύματος παραβιάζοντας τα σωματικά όρια
– όταν έχει θυμωμένες και άγριες εκφράσεις προσώπου
– υψώνει τον τόνο της φωνής του
– όταν βρίζει και προσβάλλει
– όταν χρησιμοποιεί με σαρκασμό και απειλητικό τόνο τη φράση “γιατί τι θα κάνεις;”
– όταν ελέγχει οικονομικά και κοινωνικά το θύμα και το κακοποιεί σεξουαλικά

Ενδείξεις συναισθηματικής κακοποίησης

Η συναισθηματική κακοποίηση περιλαμβάνει συνεχόμενες πράξεις, παραλείψεις και συμπεριφορές οι οποίες εμπεριέχουν συστηματική απόρριψη, εκφοβισμό, εκμετάλλευση, απομόνωση, άρνηση συναισθηματικής ανταπόκρισης, υποτίμηση, αποθάρρυνση, παραμέληση, έλεγχο, κυριαρχία.Δεν παρατηρείται μόνο ανάμεσα σε δυο συντρόφους αλλά δυνητικά μπορεί να υπάρχει σε κάθε είδους σχέση. Επαγγελματική, φιλική, οικογενειακή.
Μερικές ενδείξεις ψυχολογικής κακοποίησης είναι :

– Η σιωπηρή τιμωρία. Να σταματάω να μιλάω στον άλλον χωρίς να έχει γίνει κάτι
– Να κατηγορώ τους άλλους για τα συναισθήματά μου
– Να έχω χειριστική συμπεριφορά για να πάρω αυτό που θέλω
– Να ντροπιάζω κάποιον σκοπίμως
– Να κοροϊδεύω κάποιον επειδή εκφράζει τα συναισθήματά του
– Να αγνοώ κάποιον όταν εκφράζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του
– Να μην ανταποκρίνομαι όταν μου ζητάνε παρηγοριά όχι επειδή δεν μπορώ αλλά ως τρόπος για να ελέγχο τη σχέση
– Να υποδεικνύω σε κάποιον τι πρέπει και τι δεν πρέπει να αισθάνεται
– Να αρνούμαι τα συναισθήματα του άλλου και να του λέω πως όσα θυμάται είναι αποκυήματα της φαντασίας του
– Να αγνοώ όποιες προσπάθειες επικοινωνίας

Αγαπητή Ψ

“Ενώ δεν με θίγουν οι συνέπειες της πανδημίας αισθάνομαι ασφυξία αλλά και ενοχές που έχω αυτά τα αισθήματα όταν άλλοι άνθρωποι χάνουν τη δουλειά τους για να μην πω γι’αυτούς που αρρωσταίνουν. Κι επειδή δεν θίγομαι αισθάνομαι ότι δεν έχω το δικαίωμα να παραπονιέμαι”. 

Η πανδημία έχει πυροδοτήσει μια ποικιλία συναισθημάτων σε όλους μας. Φόβο, άγχος, θλίψη, απογοήτευση, θυμό, ακόμα και ενοχή. Μιας και αναφερθήκατε στην ενοχή, θα σταθώ εδώ και θα ξεκινήσω λέγοντας κάποια πράγματα τα οποία είμαι σίγουρη πως γνωρίζετε ή θα έχετε ήδη σκεφτεί. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ενοχών που μπορεί να συμπίπτουν μεταξύ τους, αλλά θα μπορούσαμε να τους ταξινομήσουμε σε τρεις κατηγορίες. Στην έμφυτη, δηλαδή στην αντίδραση και στο αίσθημα λύπης για κάτι που κάναμε ή αποτύχαμε να κάνουμε και που περνάει γρήγορα μιας και προκύπτει από κάτι πολύ μικρό. Σε εκείνη που έρχεται με τη μορφή “δεν είμαι καλός άνθρωπος” “συνέχεια απογοητεύω τους άλλους” και στην υπαρξιακή ενοχή που μπορεί να σχετίζεται με κάποιο τραύμα και να προκύπτει από κάτι που θεωρώ αδικία. Μια μορφή υπαρξιακής ενοχής είναι και αυτό που περιγράφετε: 

“Είναι δίκαιο να μην πονάω και να μην υποφέρω και εγώ όπως οι υπόλοιποι;” Κάποιος θα μπορούσε να απαντήσει πως το να αισθάνεσαι ενοχή σε μια τόσο δύσκολη συνθήκη είναι μια χαρά μιας και κανείς δεν θα ήθελε να είναι στη θέση όσων έχουν νοσήσει ή έχουν χάσει τη δουλειά τους. Όμως, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ενοχή που υπερβαίνει το προσωπικό επίπεδο. Με την πανδημία έχει φανεί μια ταξική διαίρεση μεταξύ εκείνων των οποίων οι θέσεις εργασίας τους επιτρέπουν να παραμείνουν σπίτι και εκείνων των οποίων η ζωή και τα προς το ζην οδεύουν προς την καταστροφή. Ο πόνος λοιπόν της ενοχής -τώρα πια θα ξαναδιαβάζουμε συχνά τον όρο “survivor’s guilt”- είναι υπαρκτός και είναι πολύ σημαντικό που έχετε έρθει σε επαφή με αυτόν. Είναι σημαντικό όχι μόνο γιατί το να τον αγνοούμε μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες στην ψυχική μας υγεία, αλλά και γιατί εάν τον αποδεχτούμε μπορεί να έχει κοινωνικά οφέλη. Αναρωτιέμαι τι θα συμβεί εάν αυτή η ενοχή που μου περιγράφετε διοχετευθεί σε κάποια εθελοντική δράση που εσείς θα επιλέξετε. 

Η δική σας κατάσταση δεν συνδέεται με τα βάσανα των άλλων ανθρώπων. Δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεστε ένοχη, υπάρχει λόγος να αισθανθείτε συμπάθεια, συμπόνια και επιθυμία να βοηθήσετε με όποιον τρόπο μπορείτε όσους πλήττονται σοβαρά και υποφέρουν εξαιτίας της πανδημίας.