Όταν κάτι πάει στραβά στον κόσμο οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να δώσουν μια εξήγηση, μια ερμηνεία. Τις περισσότερες φορές καταλήγουμε να λέμε πως βασική αιτία είναι η έλλειψη αυτού που στη ζουλού γλώσσα ονομάζεται “ubuntu”.

Ubuntu σημαίνει συμπόνοια, αποδοχή και ανθρωπιά αλλά πηγάζει από τη βαθύτερη έννοια της ενσυναίσθησης και της ενότητας. Δεν είναι μόνο θαυμασμός για αυτό που είναι όμορφο, άδολο, επιτυχημένο, είναι αυτό που κάποιος καταφέρνει να νιώθει για εκείνους που δεν αποδέχεται, δεν εγκρίνει, για εκείνους που έχουν κάνει μεγάλα λάθη ακόμα και όσους έχουν παραβιάσει τους ηθικούς τους κώδικες.  Ubuntu είναι να μπορούμε να ακούσουμε πως συμπεριφορές άλλων δεν έχουν πάντα κακία ή πρόθεση να προκαλέσουν κακό αλλά πολλές φορές ο φόβος κάνει τους ανθρώπους επιθετικούς. 

Ubuntu είναι να μπορούμε να αναρωτιόμαστε με συμπάθεια και φαντασία πώς μπορεί κάποιος να έχει φτάσει να συμπεριφέρεται με αλαζονεία και υποτίμηση προς τους άλλους. Το ubuntu μας επιτρέπει να δούμε το χαμένο, ευάλωτο ή τραυματισμένο παιδί που κρύβεται μέσα σ’έναν μπερδεμένο και απογοητευμένο ενήλικα. Ubuntu είναι όταν μας αποδεχόμαστε ολόκληρους. Με τα προτερήματα και τους περιορισμούς μας. 

Επαγγελματικά οι περισσότεροι άνθρωποι είναι αναγκαστικά πιστοί παρόλο που υπάρχουν περίοδοι που όλοι φανταζόμαστε εναλλακτικές επιλογές όπως για παράδειγμα πως είμαστε ιδιοκτήτες ενός ταξιδιωτικού γραφείου, πως κάνουμε έρευνα για τον καρκίνο σε ένα από τα μεγαλύτερα ερευνητικά εργαστήρια της Γαλλίας, είμαστε ιδιωτικοί ντετέκτιβ, ζωγράφοι, νευροχειρουργοί, κατάσκοποι,  μπαλαρίνες. 

Η αλήθεια είναι πως έχουμε κλίση σε περισσότερους τομείς από όσους θα έχουμε ποτέ την ευκαιρία να εξερευνήσουμε. Πλευρές της επαγγελματικής μας προσωπικότητας θα πρέπει να τις ξεχάσουμε και απλά να τις θυμόμαστε μελαγχολικά σε διάφορες φάσεις της ζωής μας.

Ως παιδιά μπορούσαμε μέσα σ ένα Σαββατοκύριακο να έχουμε φτιάξει ένα μαγαζί και να πουλάμε πράγματα, για λίγα λεπτά να είμαστε μέλη ομάδας διάσωσης, να κάνουμε επιτυχημένες επεμβάσεις στα λούτρινα ζωάκια μας, να είμαστε διάσημοι ντετέκτιβ. Κάθε ένα από αυτά τα παιχνίδια θα μπορούσε να ήταν η αρχή μιας καριέρας. Όμως, η επιλογή είναι μια, και πρέπει επαναλαμβάνεται κάθε μέρα για 50 τουλάχιστον χρόνια. Είμαστε περισσότερα από αυτά που μας επιτρέπει ο κόσμος της εργασίας να είμαστε. Είμαστε πολυμορφικοί.

Βεβαίως δεν είναι δικό μας λάθος που δεν έχουμε καταφέρει να εκφράσουμε τις ‘πολλαπλότητές’ μας. Η αγορά εργασίας δεν μας δίνει άλλη επιλογή από το να εξειδικευόμαστε. Όσο ωραίο και αν ακούγεται, δεν γίνεται δύο Δευτέρες το μήνα να έχουμε κατάστημα, τις Τρίτες να είμαστε δικαστές, Τετάρτες  ιδιωτικοί ντετέκτιβ και Πέμπτη, Παρασκευή ψυχοθεραπευτές.

Αυτή η σύγκρουση μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας και της ελευθερίας των επιλογών έχει μια θλίψη που θα μας υπενθυμίζει πως πάντα θα υπάρχουν πτυχές μας που δεν θα ικανοποιηθούν ποτέ και η λύση σίγουρα δεν είναι να αλλάζουμε συνέχεια δουλειές. Είναι όπως στις σχέσεις. Αν σκεφτούμε πόσοι άνθρωποι υπάρχουν στον κόσμο που θα μπορούσαμε -όχι επειδή δεν θα ήμασταν ευχαριστημένοι από τον σύντροφό μας- να έχουμε ταυτόχρονα σχέση γιατί θα εκδηλώναμε διαφορετικά στοιχεία της προσωπικότητάς μας, θα μας ευχαριστούσαν -και θα μας εκνεύριζαν- με διαφορετικούς τρόπους. Παρόλα αυτά, όπως με τη δουλειά, η εξειδίκευση, η μονογαμία, η πίστη έχει και πλεονεκτήματα όπως σταθερότητα και πειθαρχία. 

Ακούγεται ψυχρό και σκοτεινό αλλά είναι κάτι που δεν επηρεάζει μόνο έναν. Ισχύει για όλους. Τόσο για έναν CEO όσο και για έναν βιολόγο, ζωγράφο, λογιστή. Θα βρούμε πολλές εκδοχές της ευτυχίας που θα μείνουν για πάντα ανικανοποίητες και παρόλο που δεν έχουμε άλλη επιλογή, μπορούμε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αποδεχτεί και να “θρηνήσει” ότι πάντα θα υπάρχουν πτυχές μας που δεν θα ικανοποιηθούν ποτέ. 

Ευγενή κίνητρα και δικαιολογημένες αιτίες είναι πίσω από την σύνδεση που έχουμε κάνει πως το να μην εγκαταλείπουμε τους ανθρώπους σημαίνει ωριμότητα και καλοσύνη.   Όλοι οι κινηματογραφικοί χαρακτήρες όσο πληγωμένοι και αν είναι διατηρούν την πίστη στους ανθρώπους που αγαπούν, δεν τους αφήνουν όταν έχουν προβλήματα, αντέχουν τις δυσκολίες. “Το να τρέχεις μακριά είναι απιστία. Πολλά πράγματα είναι αναλώσιμα. Οι άνθρωποι ποτέ”. 

Ωστόσο, αυτή η στάση ζωής έχει ένα σημαντικό μειονέκτημα: ότι η υγεία μας, ο αυτοσεβασμός και η ωριμότητα κάποιες φορές ίσως να απαιτούν τη δυνατότητα να εγκαταλείψουμε κάποιον, να σταματάμε να δίνουμε συνέχεια το πλεονέκτημα της αμφιβολίας, να συγχωρούμε για πολλοστή φορά τα πάντα, να φανταζόμαστε πως πίσω από τις απρόσεκτες πράξεις που έκαναν και λόγια που είπαν εννοούσαν κάτι άλλο, πως οι προθέσεις τους ήταν καλές. Ίσως κάποια στιγμή χρειαστεί να αποφασίσουμε αν θα εγκαταλείψουμε κάποιον άλλον ή τον εαυτό μας. 

Συνήθως τα παιδιά λόγω συνθηκών και έλλειψης επιλογών δεν έχουν την ικανότητα να εγκαταλείψουν έναν ενήλικα όσο και αν τους έχει απογοητεύσει και συνεχίζουν -με οποιοδήποτε κόστος- να αγαπούν τον γονιό που προσφέρει αγάπη ακόμα και αν αυτή η αγάπη συνοδεύεται και με οδυνηρές πτυχές.

Τα παιδιά δεν μπορούν να καταλάβουν πως οι γονείς είναι άνθρωποι με αδυναμίες και περιορισμούς και συνήθως σκέφτονται τα εξής:

• Μπορεί να αλλάξουν

Το παιδί πιστεύει και περιμένει υπομονετικά πως ο ενήλικας θα μεταμορφωθεί στο άτομο που τόσο πολύ έχει ανάγκη.

• Κατά βάθος είναι καλή/καλός 

Ένα παιδί μπορεί να δέχεται και να γίνεται στόχος των πιο κακών διαθέσεων ενός γονιού, αλλά να είναι και ο πιο αφοσιωμένος και ένθερμος υπερασπιστής του. 

• Μάλλον το πρόβλημα είμαι εγώ 

Πιο εύκολα διαχειρίσιμο για ένα παιδί να πιστέψει πως είναι κακό και προβληματικό παρά να έρθει σε επαφή με τον πόνο της συνειδητοποίησης ότι ο γονιός του -από τον οποίο εξαρτάται- μπορεί απλά να είναι ένας κακός και εγωιστής μέτριος άνθρωπος. 

• Κανείς και πουθενά αλλού δεν μπορεί να είναι καλύτερα

σχεδόν αδύνατο για ένα παιδί να ξεφύγει, να πει “ξεκινάω από την αρχή” ή να πει “τέλος” σε μια κακοποιητική συμπεριφορά. Δύσκολα φαντάζονται τον εαυτό τους σε άλλες συνθήκες ιδιαίτερα εκείνα που έχουν τους περισσότερους λόγους για να μιλήσουν δεν υψώνουν καν τη φωνή τους. 

Κάθε μία από τις παραπάνω σκέψεις έχει και την ενήλικη αντίστοιχη. Σε κάποιες ανεκπλήρωτες σχέσεις, οι δεξιότητές μας μπορεί να είναι όσες και αυτές που είχαμε ως παιδιά. Μπορεί να είμαστε καλοί να δικαιολογούμε γιατί μένουμε κάπου που δεν είναι καλά, γιατί φταίμε εμείς, γιατί οι άλλοι έχουν ελαφρυντικά.

Αυτό όμως δεν σημαίνει πως στο σήμερα δεν μπορούμε να μάθουμε να θυμώνουμε και με κάποιον άλλο εκτός από τον εαυτό μας. Να κάνουμε κάτι που μας φαίνεται πολύ περίεργο: να φεύγουμε. Αυτό δεν είναι ένδειξη δειλίας ή αδυναμίας χαρακτήρα. Είναι ένδειξη πως μαθαίνουμε να αγαπάμε τον εαυτό μας και να τοποθετούμε τις ανάγκες μας εκεί που θα έπρεπε να είναι: στο κέντρο των σκέψεών μας. 

Σε κάθε προεκλογική περίοδο η πολιτική καταλαμβάνει τον μεγαλύτερο χώρο στην ειδησεογραφία με διαφημίσεις, ειδήσεις και κυρίως αναρτήσεις απόψεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για όσους δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για την πολιτική είναι μια περίοδος βαρετή, κουραστική, ακατανόητη και αποφευκτική ακόμα και για να χαζεύει κάποιος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. 

Κάποιοι τρόποι που μπορεί να βοηθήσουν όσους ενοχλούνται από αυτό το κλίμα είναι οι παρακάτω:

• Περιορίζουμε την έκθεση στα πολιτικά νέα και σε όλα τα μέσα ιδιαίτερα εάν νιώθουμε εκνευρισμό ή απογοήτευση κάθε φορά που διαβάζουμε μια ανάρτηση ή ένα σχόλιο ή μια είδηση σχετικά με τις εκλογές. Δεν χρειάζεται να αποσυνδεθούμε από όλα, αλλά η οριοθέτηση είναι πολύ βοηθητική.
  
• Επικεντρωνόμαστε στη δουλειά μας, στα ενδιαφέροντά μας, στα χόμπι μας και σε οτιδήποτε μας φέρνει χαρά και ευημερία.
  
• Αποφεύγουμε τις συζητήσεις για την πολιτική. Αν κάποιος μας ρωτήσει για τις εκλογές ή την πολιτική και δεν θέλουμε να τοποθετηθούμε, απαντάμε ευγενικά πως δεν μας ενδιαφέρει να μιλήσουμε για το θέμα.
  
• Είμαστε σε επαφή με ανθρώπους που συμμερίζονται την ενόχλησή μας και είναι και ένας τρόπος για να μην αισθανόμαστε μόνοι αυτή την περίοδο.
  
• Υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας πως κάποια στιγμή οι εκλογές θα τελειώσουν και επικεντρωνόμαστε στο γεγονός πως είναι μια προσωρινή συνθήκη. 

Το συλλογικό τραύμα είναι ένα τραυματικό γεγονός που μοιράζεται μια ομάδα ανθρώπων. Μπορεί να πρόκειται για μια μικρή ομάδα -όπως μια οικογένεια- ή μια ολόκληρη κοινωνία. Τέτοια συμβάντα μπορεί να είναι αεροπορικά ή άλλα δυστυχήματα, φυσικές καταστροφές, πόλεμος, φτώχεια, πανδημίες.

Κάποιες φορές ένα τέτοιο γεγονός μπορεί να οδηγήσει σε συλλογική κατάθλιψη, απάθεια, υπερβολική υπακοή, απώλεια νοήματος και πρωτοβουλίας και γενικά σε μια στασιμότητα. Μπορεί να οδηγήσει και σε πόλωση, επιθετικότητα ή και βία.

Όταν ένας άνθρωπος ή μια κοινότητα βιώνει τέτοια συναισθήματα, αυτά, έχουν την τάση να εξαπλώνονται σαν επιδημία στο πεδίο και να εμποδίζει τους ανθρώπους να είναι σε επαφή με οποιοδήποτε υποστηρικτικό πλαίσιο. Οι άνθρωποι μπορεί να γίνουμε καχύποπτοι, να νιώθουμε ανημπόρια, ντροπή και υποβάθμιση, άλλοι να κατηγορούμε το περιβάλλον που ζούμε, άλλοι το Θεό ή την Εκκλησία για οτιδήποτε δεν είναι καλό στη ζωή.

Ξέρουμε ότι η εμπειρία, το συναίσθημα μετά από το τραύμα, τόσο για έναν άνθρωπο όσο και για μια ομάδα είναι η μοναξιά, με τρόπο που είναι δύσκολο να εξηγηθεί. Η εμπειρία όσων επιστρέφουν από μάχη ή αιχμαλωσία ή επιβιώνουν από μια έκρηξη ή από ένα ναυάγιο, είναι σοκαριστικά παρόμοια: αυτή της συναισθηματικής μοναξιάς.

Ο πυρήνας του τραύματος είναι η μοναξιά. Ως εκ τούτου, η βασική ανάγκη είναι σχεσιακή.

Η πρόκληση για να ξεπεράσουμε τη μοναξιά είναι να βρούμε έναν τρόπο να έρθουμε σε επαφή, να συνδεθούμε με το περιβάλλον. Να σκεφτούμε “τι χρειάζομαι;” “τι θα με βοηθήσει στο εδώ και τώρα;” Μπορούμε να ενθαρρύνουμε τον διπλανό μας και να τον βοηθήσουμε να αποκαταστήσει το σύστημα αυτουποστήριξής του.

Φυσικά οι ανάγκες των ανθρώπων διαφέρουν ως προς το τι θεωρείται υποστήριξη όπως και η ικανότητα ενός ανθρώπου να πάρει βοήθεια και αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες (φύλο, ηλικία, θρησκευτικές και άλλες πεποιθήσεις, παρελθόν) που καλό είναι να αντιμετωπίζονται με διακριτικό και ευαίσθητο τρόπο.

Ωστόσο, ορισμένες βασικές ανάγκες φαίνεται να είναι καθολικές για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε μια υπαρξιακή κρίση καθώς το πρώτο που χάνει κάποιος είναι το έδαφος κάτω από τα πόδια του. Βασικές πληροφορίες για το πού βρίσκονται, ποιος είναι δίπλα τους, τι πρόκειται να συμβεί στη συνέχεια, πότε, πού και τι μπορούν να περιμένουν στη δεδομένη κατάστασή τους. Χρειάζονται όσο το δυνατόν πιο σαφείς και ακριβείς πληροφορίες, καθώς η γνώση, ακόμη και αν είναι δυσάρεστη ή τραγική, μας φέρνει σε επαφή με την πραγματικότητα και μόνο έτσι μπορούμε να αποκτήσουμε σιγά σιγά την αίσθηση και τον τρόπο να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση, αντί να παρασυρόμαστε στα τυφλά.

Επίσης ξέρουμε, ότι είναι ανάγκη να αναγνωρίζεται από το περιβάλλον η τραυματική εμπειρία και να επιβεβαιώνεται ότι συνέβη πραγματικά. Αυτό, το να “μένω μαζί με τον άλλον” είναι μια παρέμβαση θεραπευτική που πρώτα σπάει τον κύκλο της μοναξιάς, μετά βοηθάει τη δημιουργία επαφής με το περιβάλλον. Προσφέρει τον χρόνο και τον χώρο για να αφομοιώσει ο άνθρωπος τι έχει συμβεί, επαναλαμβάνοντας την αφήγηση ξανά και ξανά, σε κάποιον που ακούει, δεν κρίνει, δεν δίνει συμβουλές, δεν αποφασίζει ποιος υποφέρει περισσότερο ή ποιος είναι θύμα ή ήρωας. Ίσως αυτό να είναι το πρώτο μικρό βήμα για μια πρώτη ανακούφιση από το βάρος και τον πόνο.

Το τελευταίο διάστημα πέφτω συνέχεια πάνω σε άρθρα παρόμοιας θεματολογίας: “γιατί είναι σημαντικό να αφηγούμαστε την ιστορία μας; 10 λόγοι που πρέπει να μοιραστείτε την ιστορία σας δημόσια. ανθεκτικότητα και τα τέσσερα οφέλη που θα έχετε εάν πείτε την ιστορία σας”

Το σύντομο αυτό άρθρο μας προτρέπει να αρχίσουμε τώρα να καταγράφουμε κάποιες ιστορίες μας, όσο οι αναμνήσεις είναι ζωντανές. Οι καλύτερες ιστορίες δείχνουν όχι μόνο τι έχουμε κάνει, αλλά γιατί και πώς, μας επισημαίνει ο αρθρογράφος. Μας λέει να ξεκινήσουμε μιλώντας/γράφοντας για τον τρόπο με τον οποίο βρεθήκαμε σε μια δουλειά. Τι προσπαθούμε να κάνουμε με τη ζωή μας και πώς λειτουργεί; τους μεγαλύτερους θριάμβους μας, τις αποτυχίες μας και τι έχουμε μάθει από αυτές. Επίσης, τα πιο περίεργα, τα πιο αστεία, τα πιο υπέροχα και απαίσια πράγματα που μας έχουν συμβεί.

«Το να βάζεις τα πράγματα σε λέξεις βοηθά να τα οργανώσεις στο μυαλό σου», λέει ο James W. Pennebaker, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας. «Κάποτε, όλοι πρέπει να στεκόμαστε και να κάνουμε έναν απολογισμό και να σκεφτόμαστε: Τι κάνω, πού πηγαίνω και είναι αυτή η ζωή που θέλω;»

Σε όλο αυτό, υπάρχει ένα κέρδος μας λέει. Η συγγραφή ή η καταγραφή αυτών των ιστοριών συχνά βοηθάει τους ανθρώπους να αισθάνονται καλύτερα για τον εαυτό τους και μπορεί ακόμα και να βελτιώσουν την υγεία τους. Υπάρχουν και άνθρωποι που έχουν ελάχιστο ή καθόλου ενδιαφέρον για το παρελθόν, συμπεριλαμβανομένου και του δικού τους. Μας προτείνει εάν στην προσπάθειά μας να πούμε την ιστορία μας διαπιστώσουμε ότι μας φέρνει μόνο θλίψη, να μην επιμείνουμε.

Θα συμφωνήσω με τη τελευταία παράγραφο του άρθρου πως ακόμα και αν κανείς δεν διαβάσει ή δεν ακούσει την ιστορία μας, δεν θα έχουμε χάσει το χρόνο μας, μιας και ποτέ δεν είναι αργά να αλλάξουμε -εάν θέλουμε- τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και να τον κάνουμε καλύτερο.

Πιστεύω πως ο καθένας μας προσπαθεί να κατανοήσει τη ζωή του μέσα από την αφήγηση της προσωπικής του ιστορίας. Ο τρόπος που επιλέγουμε να το κάνουμε λέει πολλά για εμάς αλλά κυρίως μπορεί να γίνει ένα ψυχολογικό εργαλείο που θα ανακουφίσει τον πόνο μας. Τι γίνεται όμως όταν κάποιος δεν μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία γύρω από τη θλίψη του; τι γίνεται όταν η ιστορία του αφηγείται αυτόν; Η παιδική ηλικία αφήνει στον καθένα μας μια τέτοια ιστορία. Μια ιστορία που δεν βρήκαμε τρόπο να εκφράσουμε με λόγια, γιατί κανένας δε μας βοήθησε να βρούμε τις κατάλληλες λέξεις. Όταν δεν έχουμε τρόπο να αφηγηθούμε την ιστορία μας, η ιστορία μας αφηγείται εμάς.

https://www.wsj.com/articles/the-way-you-tell-your-life-story-matters-start-now-11671992737

Η περίοδος των εορτών συνήθως είναι μέρες χαράς, ξεκούρασης και συντροφικότητας, αλλά σε πολλούς ανθρώπους πυροδοτούν και αισθήματα μοναξιάς. Μπορεί να είμαστε ανάμεσα σε φίλους και δικούς μας ανθρώπους και να αισθανόμαστε μόνοι, ή να είμαστε μόνοι και να αισθανόμαστε πλήρεις και ήρεμοι. 

Το άρθρο προτείνει πέντε τρόπους που μπορούν να μας βοηθήσουν εάν αισθανόμαστε μόνοι και μας είναι δύσκολο να το διαχειριστούμε. 

Θέλω να προσθέσω πως πολλές φορές προσπαθούμε να βάλουμε στο αθόρυβο, σε mute τη λύπη και τη μοναξιά. Όμως εάν μπει σε mute μια πτυχή της συναισθηματικής μας εμπειρίας, θα σιγάσουν όλες. Το κουμπί της σίγασης είναι ένα. Καλή Χρονιά 🙂

1. Να κάνουμε κάτι για τους άλλους
   Οι άνθρωποι ακμάζουμε όταν δίνουμε κάποιο νόημα στην καθημερινότητά μας, όταν εμπλεκόμαστε και συνδεόμαστε σε κοινότητες και προσφέρουμε και όχι μόνο όταν δεχόμαστε. Οι έρευνες που έχουν γίνει για τα οφέλη, την ανακούφιση των συναισθημάτων απομόνωσης και θλίψης που προσφέρει ο εθελοντισμός είναι αμέτρητες. Οι πιθανότητες να βουλιάξουμε στην απόγνωση είναι πολύ λιγότερες όταν κινητοποιούμαστε, όταν κάνουμε και την πιο απλή, απτή δράση. Μη φαντάζεστε κάτι μεγάλο. Μικρές πράξεις καλοσύνης, όπως πχ να εξυπηρετήσουμε έναν γείτονά μας με το να κουβαλήσουμε τα ψώνια, να του ποτίσουμε τα φυτά ή να κουβεντιάσουμε μαζί του για λίγο.  Εάν μας είναι δύσκολο και δεν ξέρουμε τι να προσφέρουμε, απευθυνόμαστε σε οργανώσεις που η δράση τους σημαίνει κάτι για εμάς και που ξέρουν να μας καθοδηγήσουν.   
   
2. Να αξιοποιήσουμε τη δημιουργικότητά μας
   Η δημιουργική έκφραση μπορεί να πάρει διάφορες μορφές όπως η ζωγραφική, χειροτεχνίες, γράψιμο, διάφορες δουλειές στο σπίτι που όλο αναβάλουμε.  Εάν αυτό μας είναι δύσκολο μπορούμε να παρακολουθήσουμε μια παράσταση, μια συναυλία, το οποίο θα μας ‘αναγκάσει’ να βγούμε από το σπίτι. Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά δεν είναι συνώνυμες καταστάσεις αλλά συνδέονται. 
   
3. Να προκαλέσουμε-να αμφισβητήσουμε τις εσωτερικές μας αφηγήσεις
   Οι μεγάλες προσδοκίες της μαγείας των Χριστουγέννων, η βαθιά, ουσιαστική επαφή με αγαπημένα πρόσωπα τις περισσότερες φορές προκαλούν συναισθήματα απογοήτευσης και ματαίωσης. Ο Δρ. Φλόιντ χρησιμοποιεί και ο ίδιος συχνά την τεχνική της αναπλαισίωσης. Μένουμε σε αυτά που έχουμε και όχι σε αυτά που δεν έχουμε. Σ’ένα οικογενειακό τραπέζι εστιάζουμε σε όσους είναι παρόντες και όχι σε όσους δεν είναι.  Αυτό ισχύει για πολλές καταστάσεις. Ο τρόπος που θα μεταμορφώσουμε την αφήγησή μας -χωρίς αυτό να σημαίνει πως θα αλλάξουμε τα γεγονότα- μπορεί να γίνει ψυχολογικό εργαλείο που θα ανακουφίσει τον πόνο μας. 

4. Τις στιγμές που είμαστε μόνοι να τις δούμε ως ευκαιρία
Ως ευκαιρία να κάνουμε κάτι που πραγματικά μας ευχαριστεί χωρίς να έχουμε ενοχές γι αυτό. Θα βοηθήσει να ξέρουμε από πριν τι είναι αυτό που μας βοηθάει για να αισθανόμαστε πιο γειωμένοι όταν δεν είμαστε καλά. Θα προσθέσω πως βοηθάει πολύ να ξέρουμε πως τα συναισθήματα εναλλάσσονται και πως δεν διαρκούν για πάντα.   

5. Να αποδεχτούμε τη μοναξιά μας
Η μοναξιά αυτές τις μέρες είναι δύσκολη και για έναν ακόμα λόγο. Νομίζουμε πως μόνο εμείς αισθανόμαστε έτσι. Και ενώ οι στρατηγικές των ειδικών είναι πάντα χρήσιμες και αποτελεσματικές, το πιο αποτελεσματικό είναι η αποδοχή των συναισθημάτων μας. Είναι πολύ σημαντικό να έχουμε επίγνωση των συναισθημάτων μας και να τα αποδεχόμαστε γιατί έτσι καταλαβαίνουμε τι μας συμβαίνει, μας δίνουν πληροφορίες. Τι μου προκαλεί άγχος και τι χρειάζομαι; τι είναι αυτό που με θυμώνει και τι χρειάζομαι; υπάρχει κάτι που εάν αλλάξω στη ζωή μου θα είναι καλύτερα για μένα; 

Ας θυμόμαστε όχι μόνο τώρα, αλλά και πάντα να είμαστε μαλακοί και ευγενικοί με τον εαυτό μας όταν δεν είμαστε καλά και πως το να είμαστε άνθρωποι σημαίνει πως θα υπάρξουν στιγμές που θα παλέψουμε και που θα πονάμε. Όμως η ταλαιπωρία είναι κάτι που μερικές φορές κάνουμε στον εαυτό μας με την άρνηση, την αγανάκτηση, το παράπονο, την αυτολύπηση που περιβάλλεται από τον πόνο. Για να αφήσουμε την ταλαιπωρία, πρέπει πρώτα να επιτρέψουμε και να αποδεχτούμε τον πόνο.