“Καλησπέρα. Έχω ένα θέμα που δεν ξέρω εάν είναι και ακριβώς ‘θέμα’. Πιστεύω όχι ακόμα, παρόλα αυτά, με την καραντίνα επειδή έμεινα αρκετά μόνη, σκέφτηκα πολλά, κατάλαβα πως υπάρχει η τάση για να γίνει και είναι κάτι που δεν θα ήθελα.  Πριν μερικούς μήνες χώρισα (δεν ήταν δική μου απόφαση) και το πήρα πολύ βαριά. Ο τρόπος που έγινε ήταν πολύ άσχημος με αποτέλεσμα να έχω πολλά ερωτηματικά. Μια φίλη μου επειδή με είδε χάλια μου πρότεινε να πάμε μαζί σε μια γυναίκα που βλέπει το μέλλον. Το βρήκα καλή ιδέα από την άποψη πως θα έπαιρνα και κάποιες απαντήσεις και επειδή ένιωθα φοβερή απελπισία πίστευα πως δεν θα μπορέσω να ξαναφτιάξω τη ζωή μου. Η κυρία αυτή βρήκε πολλά πράγματα για το παρελθόν μου και την οικογένειά μου και ξαναπήγα πάνω από τέσσερις φορές σε σύντομο χρονικό διάστημα. Όταν φεύγω από εκεί νιώθω πάντα πολύ καλύτερα, πιο ήρεμη αλλά μετά από λίγες μέρες ξαναπέφτω. Εξακολουθώ και πηγαίνω γιατί σκέφτομαι πως αφού έχει δει τόσα πολλά πράγματα για μένα δεν μπορεί να είναι απάτη. Για την ιστορία να σου πω πως δεν είμαι αφελής, ούτε χαζή. Σε λίγο καιρό τελειώνω το διδακτορικό μου, έχω πολύ καλή δουλειά και γενικά το επίπεδο της οικογένειάς μου είναι αρκετά υψηλό”.

Θα απαντήσω με κάποιες γενικές σκέψεις -μιας και δεν μου γράφεις τι χρειάζεσαι από μένα-  ελπίζοντας να σου φανούν κάπως χρήσιμες.

Οι άνθρωποι -με ή χωρίς διδακτορικό- προσπαθούμε με κάθε τρόπο να αποφύγουμε τον πόνο και μάταια πασχίζουμε να ζήσουμε μια ζωή απαλλαγμένη από απώλειες. Πιστεύουμε πως ένας τρόπος για να το καταφέρουμε αυτό είναι με το να προσπαθούμε να ελέγχουμε το μέλλον με αποτέλεσμα να βρισκόμαστε στο έλεος αυτών που συμβαίνουν ή να απελπιζόμαστε. Ο τρόπος για να αντιμετωπίσουμε τις δυσκολίες είναι με το να επικεντρωνόμαστε στο εδώ και τώρα μιας και αυτό που είναι πραγματικό από την άποψη του χρόνου, είναι πάντα το παρόν. Δεν μπορούμε να ξαναζήσουμε  το παρελθόν μας, ούτε μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για το μέλλον. Το μέλλον είναι ζωντανό στο παρόν. Το μέλλον δεν είναι κάποιο μέρος προς το οποίο πορευόμαστε είναι κάτι που εμείς δημιουργούμε.

Ένας χωρισμός σημαίνει ότι πρέπει να παραιτηθούμε όχι μόνο από το παρόν με αυτόν τον άνθρωπο αλλά και από το μέλλον που είχαμε ονειρευτεί. Τις περισσότερες φορές προσπαθούμε σε σημείο εξάντλησης να διορθώσουμε ή να αποκαταστήσουμε τη σχέση μας μαζί του. Μας φαντάζει δύσκολο, χρονοβόρο και ψυχοφθόρο να ακούσουμε πως θα ξαναβρούμε τον εαυτό μας όταν μας συγχωρήσουμε που αφεθήκαμε και εμπιστευτήκαμε έναν άλλον άνθρωπο, πως πρέπει να πενθήσουμε κάποιον που είχαμε αγαπήσει και εκείνος δεν φέρθηκε όπως θα θέλαμε. Μας είναι πολύ επίπονο να πρέπει να κηδέψουμε το μέλλον μας με τον συγκεκριμένο άνθρωπο.

H αποφασιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, όσο και αν μας πονάει, αποβαίνει σχεδόν πάντοτε πιο ωφέλιμη από οποιαδήποτε εναλλακτική επιλογή.

Είμαι σίγουρη πως έχεις και την αποφασιστικότητα και το σθένος για να τα καταφέρεις.

Ένα από τα θέματα που δυσκολεύουν αρκετό κόσμο είναι να λένε “όχι”.  Όταν λέμε “όχι” μέσα μας συμβαίνει μια εσωτερική σύγκρουση η οποία έχει να κάνει απ’τη μια με τη δική μας αίσθηση εξουσίας και απ’την άλλη με την επιθυμία να εξυπηρετήσουμε τον άλλον, να φανούμε αρεστοί και κυρίως να αποφύγουμε τον κίνδυνο αντιπαράθεσης που μπορεί να απειλήσει τη σχέση μας.

Έτσι, συνήθως συμβαίνουν τρία πράγματα: Λέμε ναι όταν στην πραγματικότητα θέλουμε να πούμε όχι. Αυτό μας φέρνει μια προσωρινή, ψευδή αίσθηση ηρεμίας όπου αργότερα αντικαθίσταται από δυσαρέσκεια και θυμό. Λέμε “όχι” επιθετικά κυρίως στους πιο κοντινούς μας και σ’εκείνους που θεωρούμε δεδομένους γιατί εκεί ξέρουμε πως η σχέση δεν απειλείται με διάλυση. Δεν απαντάμε καν στον άλλον. Η αποφυγή -που είναι και η πιο συχνή συμπεριφορά- δείχνει πως δεν τιμώ τη σχέση, τον εαυτό μου -είναι σαν να μην μας επιτρέπουμε να μη θέλουμε να κάνουμε κάτι- και φυσικά δείχνει ασέβεια προς τον άλλον άνθρωπο τον οποίο αγνοούμε με τον χειρότερο τρόπο.

Δεν χρειάζεται να κάνουμε τίποτα απ’ τα παραπάνω. Βοηθάει πολύ να είμαστε σαφείς, συνοπτικοί και κυρίως σταθεροί. Δεν έχουμε κάποια υποχρέωση να εξηγούμε μπορούμε όμως εάν θέλουμε να πούμε για αυτά που είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε ή για το πότε θα μας είναι πιο εύκολο να πούμε ναι. Είναι ένας τρόπος να δείξουμε πως ακούσαμε και κυρίως οι άλλοι ξέρουν τι μπορούν να περιμένουν από εμάς. Υπάρχουν φορές που δεν είμαστε σίγουροι εάν θέλουμε να κάνουμε κάτι. Προσωπικά, σ’αυτές τις περιπτώσεις συνήθως λέω “χρειάζομαι λίγο χρόνο να το σκεφτώ, θα σε ενημερώσω την Τετάρτη το πρωί”.

Η προθεσμία μας κρατά υπεύθυνους και διασφαλίζει πως θα σεβαστούμε και τη σχέση και τον εαυτό μας.

Σε μια μελέτη που είχε γίνει στο περιοδικό Journal of Consumer Research διαπιστώθηκε πως η φράση “εγώ δεν” σε αντίθεση με το “δεν μπορώ” επέτρεψε στους συμμετέχοντες να απαλλαγούν από δεσμεύσεις που δεν ήθελαν γιατί το “δεν μπορώ” αφήνει περιθώρια διαπραγμάτευσης ενώ το “εγώ δεν” υπονοεί ότι έχουμε σταθερά όρια και κανόνες για τον εαυτό μας. Το όριο είναι σταθερότητα και με τη σταθερότητα αισθανόμαστε ασφάλεια.

Το να λέμε στους άλλους ναι μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο στη δουλειά μας, τη φήμη μας, την επαγγελματική μας ανάπτυξη, αλλά λέγοντας όχι, ειδικά όταν μας δυσκολεύει, είναι ένα απ’τα πιο σίγουρα βήματα που μπορούμε να κάνουμε για την προσωπική μας ανάπτυξη.  Μαθαίνω πως μια σχέση υπάρχει όχι επειδή θα λέω σε όλα ναι από φόβο μήπως απογοητεύσω ή πληγώσω τον άλλο. Μαθαίνω πως είμαι υπεύθυνος να με προστατεύω και αυτό θα συμβεί με τον τρόπο που οριοθετούμαι. Μαθαίνω να με παρατηρώ: “τι με εμποδίζει να λέω όχι; ο φόβος; προσπαθώ να γίνομαι αρεστός; είναι μοτίβο και εάν ναι, σε τι με εξυπηρετεί στο σήμερα”;

Την επόμενη φορά που θα νιώσετε μπερδεμένοι ανάμεσα στο να θέλετε να κάνετε κάποιον άλλο ευτυχισμένο και να θέλετε να γίνετε ευτυχισμένοι, σκεφτείτε απλά πως η λέξη όχι σε ό,τι σας ζητούν είναι απλώς ένας άλλος τρόπος να πείτε ναι σε αυτό που πραγματικά θέλετε να δεσμευθείτε.

Το να μπορείτε να λέτε όχι μπορεί να σας επιτρέψει να είστε πιο ειλικρινής και αυθεντικοί με τους άλλους. Οι άνθρωποι θα έρχονται σε εσάς για αυτά στα οποία είστε πιο ανοιχτοί να πείτε ναι, κυρίως όμως, με τη στάση σας, θα έχουν μάθει να σέβονται το ναι σας αντί να το θεωρούν δεδομένο.

Κανένας άνθρωπος δεν έχει την ικανότητα να διαβάζει τη σκέψη. Εάν θέλουμε να ξέρουν οι άλλοι τα συναισθήματα και τις ανάγκες μας πρέπει να τα μοιραζόμαστε και όχι να περιμένουμε να καταλάβουν και να θυμώνουμε που δεν καταλαβαίνουν. Η άγνοιά τους δεν είναι ένδειξη αδιαφορίας αλλά ένδειξη της δυσκολίας ή του φόβου που έχουμε να επικοινωνούμε.

Υπάρχουν εκείνοι που φοβούνται τη διαφωνία γιατί πιστεύουν πως θα διαλυθεί η σχέση και εκείνοι που μπαίνουν εύκολα σε διαφωνία που συχνά καταλήγει σε σύγκρουση.

Θα μας βοηθήσει πολύ να θυμόμαστε πως

• Δεν έχουμε πάντα δίκιο
• Δεν παίρνουμε μέρος σε κάποιο διαγωνισμό οπότε η ουσία δεν είναι να κερδίσουμε
• Δεν τα ξέρουμε όλα
• Το να σταματάμε ή να φεύγουμε από τη συζήτηση όταν τα πράγματα ξεφεύγουν δεν σημαίνει πως είμαστε λάθος και οι άλλοι σωστοί
• Κάποιες φορές δεν θα γίνουμε κατανοητοί από τους άλλους. Ίσως εκείνοι δεν θέλουν να ακούσουν ίσως και εμείς δεν είμαστε σαφείς
• Το “μυστικό” είναι να μη μένουμε στο περιεχόμενο γιατί το πιθανότερο είναι να χαθούμε και να μην καταλήξουμε κάπου
• Το να επαναλαμβάνουμε την άποψή μας δεν σημαίνει πως γινόμαστε κατανοητοί
• Με το να υψώνουμε τον τόνο της φωνής μας δεν θα πείσουμε τον άλλον για κάτι, αντιθέτως θα υπάρξει ένταση

Το όριο είναι μια αόρατη γραμμή που σχεδιάζουμε γύρω μας για να ορίσουμε ποιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές και ποιες όχι. Τι επιτρέπουμε και τι δεν ανεχόμαστε.

Τα όρια είναι εξωτερικά και εσωτερικά. Το να μάθω να βάζω εξωτερικά όρια με βοηθάει να φροντίζω για τη σωματική μου ακεραιότητα, να κρατάω μια σωματική απόσταση από τους άλλους και φυσικά να σέβομαι και το όριο των άλλων ανθρώπων.

Τα εσωτερικά όρια έχουν να κάνουν με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά. Οι άνθρωποι που έχουν σταθερά εσωτερικά και εξωτερικά όρια μπορούν να σχετίζονται χωρίς να προβάλλουν στους άλλους δικές του ερμηνείες, ενώ ταυτόχρονα δεν παίρνουν προσωπικά τα συναισθήματα των άλλων. Το να διατηρώ ανέπαφα τα εσωτερικά μου όρια είναι πολύ βοηθητικό και απαραίτητο ειδικά σε περιπτώσεις που νιώθω πως παίρνω επίθεση.

Μια οδυνηρή συνέπεια της έλλειψης εσωτερικών ορίων είναι ότι όταν ακούμε σκέψεις και απόψεις κάποιου άλλου, νομίζουμε πως ή θα πρέπει να συμφωνήσουμε μαζί του -αγνοώντας τη δική μας θέση- ή θα πρέπει να υποστηρίξουμε με σθένος τη δική μας άποψη. Έχοντας μάθει να βάζουμε εσωτερικά όρια, δεν έχουμε την ανάγκη να προσπαθούμε να πείσουμε τους άλλους για την εγκυρότητα της πραγματικότητάς μας.

Όταν αρχίζουμε να βάζουμε εσωτερικά όρια ίσως να αισθανόμαστε περίεργα και σχεδόν ποτέ δεν τα καταφέρνουμε με την πρώτη προσπάθεια. Εάν δυσκολεύεστε, ίσως βοηθήσει να φανταστείτε τα εσωτερικά σας όρια σαν ένα αλεξίσφαιρο γιλέκο από μια πλάκα σκληρού μετάλλου κάτω από το δέρμα στο στήθος σας. Άλλοι κάνουν εικόνα το εσωτερικό όριο ως μικρή πόρτα η οποία ανοίγει μόνο από μέσα και το κλειδί το έχει μόνο ο ιδιοκτήτης. Κάθε φορά που ακούτε κάτι αξιολογείστε το πρώτα και μετά αντιδράστε. Πείτε στον εαυτό σας πως αυτό που ακούω απ’τον απέναντι αφορά τις δικές του σκέψεις, συναισθήματα και όχι αυτά που είπα ή έκανα εγώ.

Τα όρια τα συναντάμε σε διάφορες μορφές-κατηγορίες:

• Φυσικά όρια τα οποία έχουν να κάνουν στο σεβασμό που θέλετε να δείχνουν οι άλλοι για τον προσωπικό σας χώρο, την ιδιωτικότητά σας και το σώμα σας. Η απόσταση που χρειάζεται να υπάρχει με κάποιον άλλον, πόσο άνετα αισθάνεστε με την τρυφερότητα, την οικειότητα. Πότε και σε ποιον θέλετε  να κάνετε χειραψία όταν γνωρίζετε κάποιον. Πώς νιώθετε όταν σας κλειδώνουν την πόρτα;
• Γνωστικά όρια που αφορούν τις σκέψεις, τις αξίες, τις απόψεις. Μπορείτε να ακούσετε τη γνώμη κάποιου άλλου χωρίς να γίνετε αυστηροί; Γίνεστε εύκολα ιδιαίτερα συναισθηματικοί ή αμυντικοί;
• Συναισθηματικά όρια. Όταν έχουμε σταθερά συναισθηματικά όρια μπορούμε να διαχωρίζουμε τα δικά μας συναισθήματα και της ευθύνης μας γι’αυτά, από κάποιου άλλου. Είναι τα εσωτερικά όρια που μας αποτρέπουν από το να δίνουμε συμβουλές, να κατηγορούμε τους άλλους ή τον εαυτό μας. Μας προστατεύουν από το να αισθανόμαστε ένοχοι για τα αρνητικά συναισθήματα ή τα προβλήματα κάποιου άλλου και από το να παίρνουμε προσωπικά τα σχόλια των άλλων.
• Ηθικά όρια. Γνωρίζετε τις συμπεριφορές που εναρμονίζονται με τις αρχές που για εσάς είναι αδιαπραγμάτευτες; π.χ. δεν ανέχεστε τα ψέματα και την κοροϊδία από τους άλλους.
• Σεξουαλικά όρια που προστατεύουν το επίπεδο άνεσή σας με τη σεξουαλική επαφή και δραστηριότητα. που,πότε και με ποιον κάνετε σεξ.
• Πνευματικά όρια που καθορίζουν τις θρησκευτικές σας πεποιθήσεις (ή την έλλειψη αυτών), είτε πρόκειται για τον Θεό, κάποια άλλη θεότητα ή ένα υπερφυσικό ον.
• Οικονομικά όρια  που περιγράφουν το τρόπο σας να κερδίζετε, να διαχειρίζεστε ή να αποταμιεύετε τα χρήματά σας.