Όταν κάποιος δικός μας άνθρωπος πενθεί συχνά στεκόμαστε αμήχανοι και δεν ξέρουμε πώς να συμπεριφερθούμε. Κάποιες φορές θα πούμε όλα τα κλισέ που νομίζουμε πως βοηθάνε και άλλες θα εξαφανιστούμε. Η αλήθεια είναι πως καμία απ’τις δυο συμπεριφορές δεν βοηθάνε έναν άνθρωπο που υποφέρει.  Η προσέγγιση είναι καλό να είναι συχνή και ταπεινή.

Η ικανότητά σας να είστε καλοί ακροατές χωρίς να δίνετε συμβουλές είναι το πιο σημαντικό. Δεν χρειάζεται να έχετε πάντα κάτι να πείτε. Με το να είστε εκεί και να ακούτε χωρίς να κρίνετε ή να ερμηνεύετε είναι πολύ πιο θεραπευτικό και ανακουφιστικό για τον άλλον.

O φίλος σας για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να θέλει να μιλάει συνέχεια για τον θάνατο του αγαπημένου του προσώπου. Αυτή η επανάληψη είναι μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας. Μη λέτε “ξέρω πως αισθάνεσαι”. Δεν ξέρετε. Ο καθένας μας βιώνει την απώλεια και τη θλίψη διαφορετικά. Εάν θέλετε να μιλήσετε με ενσυναίσθηση μπορείτε να πείτε “εάν θες να μιλήσεις για το πώς αισθάνεσαι, εγώ είμαι εδώ”.

Εάν δεν γνωρίζετε με βεβαιότητα τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του αποθανόντα και εκείνου που πενθεί για τη μεταθανάτια ζωή, μην πείτε ποτέ “είναι κάπου εκεί ψηλά και σε βλέπει”. Είναι μια δήλωση που μπορεί να θυμώσει πολύ τον άλλον. “Τώρα που έφυγε θα ηρεμήσεις και εσύ και θα μπορείς να συνεχίσεις τη ζωή σου” είναι η πιο συχνή φράση που ακούγεται ιδιαίτερα μετά από μια παρατεταμένη και οδυνηρή ασθένεια που ναι μεν ο θάνατος μπορεί να φαίνεται ως ανακούφιση, όχι όμως για εκείνον που μένει πίσω.

“Δεν ξέρω τι θα έκανα εάν ήμουν στη θέση σου. σίγουρα δεν θα ήμουν τόσο ψύχραιμος”. Αυτή η δήλωση αφορά αποκλειστικά εσάς και δεν προσφέρει τίποτα σ’έναν άνθρωπο που υποφέρει. “αν και ξαφνικό, τουλάχιστον δεν υπέφερε ή ευτυχώς είχες χρόνο να τον αποχαιρετήσεις”. Ένας θάνατος είναι εξαιρετικά δύσκολα διαχειρίσιμος σε οποιαδήποτε συνθήκη.  Πείτε στον άνθρωπο πως έχει δίκιο που υποφέρει και είστε δίπλα του. Ειδικά τον πρώτο καιρό προτείνετε συγκεκριμένα πράγματα που μπορείτε να προσφέρετε και αυτό γιατί πολλοί άνθρωποι πιστεύουν πως είναι βάρος και δύσκολα θα σας ζητήσουν εκείνοι βοήθεια. To να αποδεσμεύσετε τον φίλο σας απο τη λήψη μιας ακόμα απόφασης είναι από μόνο του βοηθητικό.  Αντί να ρωτήσετε “εάν χρειαστείς κάτι, πάρε με τηλέφωνο” πείτε “σήμερα το απόγευμα θα πάω σούπερ μάρκετ, τι θες να σου φέρω;” Ετοιμάστε ένα φαγητό για εκείνον, εάν έχει παιδιά κάντε λίγο baby sitting, επιμείνετε να πάτε μαζί μια βόλτα. Γενικά δώστε πρακτική βοήθεια, ειδικά εάν η ψυχολογική στήριξη σας δυσκολεύει.

Οι άνθρωποι δεν βιώνουμε τα στάδια του πένθους με τον ίδιο τρόπο και η στήριξη μετά το αρχικό σοκ της απώλειας είναι πιο πολύτιμη από ποτέ. Μείνετε σε επαφή έστω και με ένα μέιλ ή ένα μήνυμα και μην κάνετε υποθέσεις για την ψυχολογική κατάσταση του φίλου σας από την εξωτερική του εμφάνιση.

Κάποιες μέρες του έτους θα είναι ιδιαίτερα δύσκολες για το αγαπημένο σας πρόσωπο.
Οι γιορτές, τα γενέθλια, οι επέτειοι, οι διακοπές, θα αναζωπυρώνουν τη θλίψη. Δεν χρειάζεται να έχετε πάντα κάτι να πείτε. Οι άνθρωποι πολλές φορές το μόνο που θέλουμε όταν κλαίμε είναι να μην κλαίμε μόνοι μας. Απλά να είναι κάποιος δίπλα μας χωρίς να μιλάει. Απλά, ν’αντέχει τον πόνο μας.

“Έχασα τη μητέρα μου ξαφνικά πριν λίγες μέρες. Πέρα απ’τη δική μου θλίψη έχω να αντιμετωπίσω και την κόρη μου η οποία την αγαπούσε πολύ και πέρναγαν πολλές ώρες μαζί. Με ρωτάει συνέχεια πότε θα τη δει και απ’τη μια δεν θέλω να της λέω ψέματα αλλά φοβάμαι πως δεν θα αντέξει να ακούσει πως δεν θα ξαναδεί τη γιαγιά. Την αγαπούσε πολύ.”

Κάθε παιδί αρκετά μεγάλο για να αγαπάει είναι και αρκετά μεγάλο για να πενθεί. Το πένθος των παιδιών εκφράζεται διαφορετικά απ’το δικό μας μιας και τείνουν να θρηνούν εμφανίζοντας θλίψη περιστασιακά με εναλλαγές χαράς και θυμού.
Η θλίψη τους μπορεί να εκδηλωθεί και με σωματικά συμπτώματα όπως με πονοκεφάλους ή στομαχόπονο ή με διαταραχές στον ύπνο. Μπορεί να παλινδρομούν σε συμπεριφορές προηγούμενης ηλικίας όπως ενούρηση, πιπίλισμα δαχτύλου ή προσκόλληση στους γονείς. Συχνά χρησιμοποιούν το παιχνίδι για να εκφράσουν αυτό που σκέφτονται και αισθάνονται γι’αυτό και η συμπεριφορά τους είναι καλύτερη ένδειξη της θλίψης τους από ό, τι τα λόγια τους. Φυσικά η ηλικία και η φάση ανάπτυξης τους καθορίζουν πόσο πραγματικά καταλαβαίνουν για το θάνατο.

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πως είναι επιρρεπή στη μαγική σκέψη, πιστεύοντας ότι οι σκέψεις μπορούν να προκαλέσουν πράξεις και ότι οι φαντασιώσεις τους μπορούν να γίνουν πραγματικές. Γι’αυτό και διαβεβαιώνουμε πώς τίποτα απ’όσα έκαναν, σκέφτηκαν ή είπαν δεν προκάλεσαν το θάνατο και πως δεν θα μπορούσαν να έχουν κάνει κάτι για να το αποτρέψουν.

Μέχρι την εφηβεία, τα παιδιά είναι αρκετά κυριολεκτικά γι’αυτό δεν χρησιμοποιούμε ευφημισμούς. Το να πούμε πως ο νεκρός “κοιμήθηκε” ή “μας άφησε” ή “πήγε σ’ένα καλύτερο μέρος” ή “ήταν το θέλημα του Θεού” είναι πολύ μπερδευτικό και προκαλεί σύγχυση. Μπορεί να πιστεύουν πως αυτός που έφυγε μπορεί να ξαναγυρίσει ή συνεχίζει να ζει εκεί που βρίσκεται. Είναι εντάξει να χρησιμοποιήσεις της λέξη “θάνατος” και να εξηγήσεις με ειλικρίνεια τι συνέβη. Μη φοβάσαι τις λέξεις “πέθανε”, “σταμάτησε η καρδιά της” και μην προσπαθείς να ωραιοποιήσεις την κατάσταση. Μπορείς να πεις πως όταν πεθαίνει κάποιος σταματάει να χτυπά η καρδιά του. Δεν νιώθει και δεν πονά. Πως όλοι πεθαίνουν, τα ζώα, τα λουλούδια. Μην αποκρύψεις το γεγονός γιατί η απόκρυψη της αλήθειας αντί να προστατεύει δημιουργεί περισσότερα προβλήματα στο μέλλον. Εξάλλου να είσαι σίγουρη πως έχει καταλάβει πως κάτι συμβαίνει.

Άφησέ τη να σε δει να κλαις και να πενθείς γιατί έτσι μαθαίνει πως η στεναχώρια είναι φυσιολογική και ξεπερνιέται. Πως το κλάμα δεν είναι ντροπή. Βλέπει πως είναι παρήγορο για όλους όταν το πένθος και η στεναχώρια μοιράζεται και πως δεν χρειάζεται να το περνάμε μόνοι μας. Μη φοβάσαι πως θα “διαλυθεί”. Τα παιδιά μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτό που γνωρίζουν. Δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν σε αυτά που δεν γνωρίζουν ή έχουμε αποφασίσει εμείς πως δεν πρέπει να γνωρίζουν γιατί νομίζουμε πως τα προστατεύουμε.

Μου γράφεις και για τη δική σου θλίψη και θέλω να σου πω πως είναι εξίσου σημαντική και πως θα πρέπει να βρεις τον χρόνο να την τιμήσεις και μόνη σου. Να ζητήσεις βοήθεια από την οικογένειά σου και απ’τους φίλους σου, να είσαι φροντιστική και ευγενική με τον εαυτό σου και να ξέρεις πως κάνεις το καλύτερο που μπορείς.